Bagets: An Anthology of Filipino Young Adult Fiction

Nalathala at nailunsad noong 2007, ngayon ko lamang maipapakilala ang aking inedit na aklat para sa kabataan/ young adult na "Bagets: An Anthology of Filipino Young Adult Fiction". Inilathala ito ng The University of the Philippines Press, at kasamang editor ko si Carla Pacis.

Bukod na nalathala rito ang aking kuwentong "Stainless" na naunang nailathala sa refereed journal na "Philippine Humanities Review" ng UP College of Arts and Letters, kalahok rin dito ang aking kritikal na introduksiyon na "Ang Kabataan, ang Lipunang Filipino, at ang Bagets".

Mabibili sa lahat ng mga pangunahing bookstore sa bansa. Maging sa UP Press Bookstore sa Balay Kalinaw sa halagang PhP 150.

"The Arrival" ni Shaun Tan at ang aking Edukasyong Biswal

Hindi ako pinamihasa ng aking magulang sa pagbabasa ng komiks. Marahil, hindi talaga sila bumibili ng mga libro para basahin bilang aliwan o labas sa konteksto ng edukasyon. Tangi nilang binibili dati ay broadsheet at tabloid. May isang taong naka-subscribe kami sa Asia Week magasin.

Sa kapitbahay lamang ako nakahihiram noon ng komiks. Hindi ko ito nagustuhan. Siguro'y hindi ko naman talaga gustong magbasa ng sinusubaybayan. Hindi ko hilig ang sundan ang isang kuwento. Para akong binibitin. Kapag nasa probinsiya naman ako, at wala akong mahanap na mapaglibangan, nagbabasa ako ng komiks. Mahilig magbasa ng komiks ang mga tao sa aming lugar. Doon ko nakilala ang kuwento ni Negro Bandido. Nakapagbasa rin ako ng mga grapikong kuwento ng katatakutan. Mahihiya ang anumang antolohiya ng horror stories ngayon sa nabasa kong kuwento sa komiks na palengke ng mga lamang-loob ng tao. May komiks na ilustrasyon ng popular na kanta gaya ng "If You're Not Here". Tila ba ito ang sinaunang bersiyon ng MTV sa aking henerasyon. Siyempre, natuklasan ko rin ang mga komiks na itinatago-tago ng aking tiyo. Ito ang mga pornograpikong komiks na nagmulat sa akin sa tinatawag na "hibo ng kalupaan."

Aaminin ko, mababa ang tingin ko sa komiks. Natuwa pa ako noon na nawala na ito o tumamlay sa bansa sa paglipas ng panahon.

Nitong mga nakaraang taon, nagbanyuhay (bagong anyo ng buhay o banyuhay) ang komiks. Naging graphic novel ito. Nasa wikang Ingles. Masining ang pagkakaguhit at kuwento. Hamon sa pagbabasa ang kaalaman sa biswal na kahulugan. Nagpatulong pa ako sa mga kakilala kung paano ba magbasa ng ganitong akda. Para akong nag-aral muling magbasa. Palibhasa, ang tagal na panahon kong isinara ang aking mga mata sa komiks.

Ilan sa mga nasa kong graphic novels na tumatak sa aking isipan ang mga gawa ni Craig Thompson na autobiograpikal na "Blankets" at ang halos pambata niyang "Good-bye, Chunky Rice" na tungkol sa magkaibigan pagong at daga. May kopya rin ako ng "Persepolis" ni Marjane Satrapi at paunti-unti ko itong binabasa. Inibig ko rin ang bagong anyo ng "The Invention of Hugo Cabret" ni Brian Selznick na pinaglangkap ang nobela at pelikula.

Kanina, nabasa ko ang graphic novel na "The Arrival". Inakala kong isa na naman itong ordinaryong kuwento ng mga imigranteng nakahanap ng bagong paraiso sa Estados Unidos. Sa pagbuklat ko ng mga pahina, namangha akot sariwa ang kaniyang atake sa pagkukuwentong biswal. Makahulugan ang mga larawan kaugnay sa takot, pangamba. Bago ang mga imahe para ipakita ang culture shock, ang pagtitiis, ang kalungkutan sa pag-iisa, ang pag-iisa sa kalungkutan. Hindi sentimental o emosyonal ang mga ilustrasyon. May hibo ito ng pantasya tulad ng mga pantasya ni Dr. Seuss.

Nakapasok ako sa mundo ng tauhan. Paano niya sasalubungin ang isang bagong bansa na may bagong wika at itsura? Paano ito ipakikita sa biswal na pamamaraan?

May kaugnay na kuwento ang pangunahing tauhan--mula sa ibang kultura at ibang bansa; kung paano sila tumakas sa kahirapan, pang-aabuso, at panganib. Talagang lupain ng paraiso ang USA sa akda ngunit hindi naging madali sa mga tauhan ang asimilasyon dito. Mahirap mag-isa. Mahirap iwan ang mga bagay na malapit at mahal.

Kuwento ito ng pakikipag-ugnayan ng mga magkakaibang kultura sa kanilang bagong lupain. Kubling paksa nito ang tolerance at pakikipagkaibigan.

May kamahalan ang presy ng aklat. Babalikan ko ito para muling basahin. Sana'y makalikha ang mga Filipino ng ganitong akda para ilarawan sa biswal at naratibong pamamaraan ang pangingibang-bayan.

Si Anatole, Ang Dagang Eksperto sa Keso

Mga kuwento ni Eve Titus
Mga guhit ni Paul Galdone

Isang taon ko nang nabasa ang aklat na "Anatole and the Cat" kaya medyo hindi na sariwa sa akin ang kuwento. Maraming libro na ring nagdaan sa aking mga mata, kasama pa ang ilang babasahin o ipinababasa na sinayang lamang ang aking panahon. Nang makita ko sa Powerbooks Megamall at National SM City Edsa ang dalawang aklat na ito, hindi na ako nag-atubiling basahin pang muli.

50th anniversary daw ng aklat na ito. Naisip ko, halos kasingtanda nito ang aking nanay. Mas matanda pa nga ito sa kasaysayan ng modernong aklat pambata sa Pilipinas. Naisip ko ring napakasuwerte ni Eve Titus dahil matagal ang buhay ng kaniyang aklat pambata. Ilang aklat pambata na ba sa Pilipinas ang out of print na dahil hindi nabenta? Karamihan sa mga ito ay premyado pa ng PBBY. Ngayong weekend nga, muli kong binasa ang mga Aklat Adarna at Lampara, at karamihan sa mga nabasa ko ay hindi ko na makikita sa estante ng mga bookstores. Nakadepende, kung gayon, ang buhay ng mga aklat sa kaniyang mambabasa.

Nanatuling buhay ang mga kuwento ni Anatole dahil sa payak na kagalingan ng manunulat. Naalala ko ang bisa ng mga pabula ni Aesop habang binabasa ko ang dalawang aklat ukol sa dagang eksperto sa mga mamahaling keso. May taglay itong mahalagang aral: ang mabuhay nang marangal at hindi pakupit-kupit lamang ng mga pagkain. Naibigan ko ang enumerasyon ng mga uri ng keso at ang payak muling pantasya na nakapagsusulat ang daga. Ayaw nilang maging peste kung nais nilang maging hayop na may marangal na pamumuhay. Naging Bise Preisdente pa siya sa departamento ng pagtikim ng keso!

Muli, maiuugnay ko ito sa isa sa mga paborito kong pelikula ng taong 2007, ang Ratatouille. (Hindi ko alam kung tama ang aking baybay. Hindi naman ako Pranses, haha). Tungkol rin ito sa daga na ayaw magnakaw ng pagkain kundi nais magtrabaho bilang isang chef (!) ng isang restaurant. Isang malaking parikala ang ganitong mga kuwento na tiyak na kikiliti sa imahinasyon ng mga mambabasa at manonood. Siyempre, may mga kakilala rin akong kinikilabutan sa premis na chef ang isang daga. Sumpa sa lahi ng sangkadagaan ang maiugnay sa kanila ang pinakamalubhang sakit at mikrobyo.

Pasado naman sa akin ang mga larawan. Marahil, maganda ito sa kaniyang panahon. Ayaw ko namang irekomenda na bigyan ng bagong bihis ang mga aklat sa pamamagitan ng ilustrasyon dahil sa nakilala ang dalawang aklat sa mga guhit ni Galdone. Litaw ang kulay na asul, pula, at puti--mga kulay na sumasagisag sa mga Pranses at Pransiya.

Ilang insights:
1. Ngayon lamang ako nagsasanay na basahin ang mga larawan sa picture book. Mea culpa! Mas sanay kasi akong magbasa ng mga tekstong pampanitikan. May taglay rin palang naratibo ang mga ilustrasyon tulad ng emosyon ng mga tauhan sa mga guhit.
2. Sana'y ang produksiyon ng aklat pambata sa bansa ay hindi lamang nakaugat sa komersiyo. Kailangan ng mainam na marketing, lalo na ng mga aklat na premyado tulad ng PBBY at Palanca.
3. O baka naman hindi "pambata" ang mga nagwawagi sa mga paligsahang ito.
4. Mahabang debate kung may panitikang pambata ba o panitikan para sa bata sa bansa natin.

"Tops and Bottoms" ni Janet Stevens and mga Pambihirang Aklat Pambata

Ito ang huling nabasa kong aklat pambata na rumehistro sa aking isip. Makulay ang mga larawan ng mga gulay. Naalala ko ang mga libro ng aking pagkabata ukol sa sai-saring gulay. Maging ang gulay na nakaguhit sa mga tiles sa aming lababo.

Caldecott Honor ang aklat na ito ni Janet Stevens, na siyang sumulat at gumuhit. Habang binubuklat ko ang aklat, na kakaiba ang anyo dahil hindi kumbensiyonal ang lay-out. Para akong bumubuklat ng kalendaryo. Pahaba ang spread na akma sa konseptong top and bottom ng kuwento.

Hango sa trickster tale ang kuwento. Mala-Brer Rabbit ng mga Afro-Amerikano. Dagdag pa, ang pagsunod sa kuwento ng karera ng kuneho at ng pagong ng mga Europeong katha. Ito siguro ang dahilan kung bakit ko gusto ang aklat--malapit ang puso ko sa mga kuwentong hango sa kuwentong-bayan pero iniaakma sa interes ng mga batang mambabasa.

Malapit talaga sa mga bata ang trickster tales dahil sa katatawanang taglay nito. Sa Pilipinas, ang ilan sa mga maituturing na trickster tales na ipinababasa sa kabataan ay ang Pilandok, Juan Tamad, at ang Carancal. Naglalaman ito ng aral sa pamamaraang di lantaran tulad ng "Tops and Bottoms" na pinagtatalunan ng kuneho at ng tamad na oso kung taas ba o ilalim ng ani ang kanilang paghahatian! Naipapakilala rin sa mga bata ang konsepto ng bahagi ng halaman at ang mga uri ng gulay. Tama nga naman, may mga halaman na mahalaga ang nasa ilalim tulad ng carrots; may mahalaga naman ang ibabaw tulad ng letsugas, repolyo, at brocolli.

Kung pag-uuspan ang di-kumbensiyonal na mga aklat pambata, naaalala ko ang mga aklat ni Emily Gravett. Ang nabanggit ko ang isa sa mga bagong manunulat at ilustrador na gusto ko dahil sa kapangahasan niya sa pagsulat at paglikha ng mga aklat pambata. Ito ang ilan sa mga sumusunod:
1. "Wolves" na nagwagi ng Greenway Medal, mainam ang konsepto sa interaktibong ilustrasyon at sa buhay na approach sa pagsulat ng non-fiction. Mainam din ang book within a book na teknik; maging ang mga munting katatawanan sa ilustrasyon tulad ng borrower's card, pangalan ng manunulat, sobre, at ang kalmot ng wolf.
2. "Orange Pear Apple Bear"--sa minimal na mga salita, puwedeng magkuwento tulad ng isinagawa sa aklat na ito. Paglalaro ito ng mga salita at kombinasyon ng mga salita. Naipapakita nito sa bata ang mayamang posibilidad ng wika.
3. "Monkey and Me"--Interaktibo muli ang aklat at minimal ang salita. Gumamit ng sangkap ng repetition kaya ang teksto nito ay tulad ng isang chant na maaaring ulit-ulitin ng mga bata. Dagdag pa, ang mga guhit sa aklat ay maaaring gayahin ng bata. Mainam itong gamitin sa mga pre-school na mambabasa para maipamalas ang kanilang kakayahan sa paggalaw at sa katawan.