Pangalawang Buhay

Mga Kaibigang Manunulat

2008-01-26T01:56:00.000-08:00

Ang tagal na naming pinaplano ang magkaroon ng isang opisyal na araw para sa picture taking. Hindi kami makomple-kompleto. Pag kompleto naman, wala kaming dalang kamera. May isang araw na sabay-sabay kaming nagsulat sa Faculty Center. Mas masarap magsulat at mag-workshop nang may kasama. Pero sabi ni Luna, nagdadaldalan lang naman kami kaya wala kaming gaanong nagagawa.

Ngunit masaya kami sa mga panahong nagkakasama pagkatapos magturo. Dala ko si Binembi, ang aking MacBook, buong lugod kaming pumosisyon para magkasya kami sa frame. At nagkasya kaming apat--ako at si Luna Sicat-Cleto na nagmamay-ari ng silid na madalas naming workshop area. Pinakahihintay namin ang bagong nobela ni Luna na magiging doktor na rin! Nalalapit na ang kaarawan niya. Nandito rin sa larawan sina Elyrah Salanga at Will Ortiz na kasama ko sa pagsulat ng textbook sa malikhaing pagsulat at sa pagwo-workshop ng mga kuwento at sanaysay para mailathala. Hinihintay ko ang kauna-unahang librong mailalathala ni Elyrah. Ito ang lagi kong dedikasyon sa mga librong pinapapirma niya. Pagbati naman kay Will na malalathala sa isang international children's literature journal ang kaniyang kritisismo.

Ito ang grupong alam ang ibig sabihin ang "hesitation", "nasaan si Luna?", "nasaan si Elyrah?", "lui-lubi", "garapon", at ang pinakabagong "baker ba ako?"

Mainam na pruweba ang larawang ito. Hindi lahat ng manunulat ay matanda na, o hukluban, o nag-iisa. Hindi lahat ng manunulat ay walang matinong kaibigan, o nagsusumingit, at nalulunod sa kumunoy ng karalitaan. Tulad ng karaniwang tao, may karaniwang buhay at ligaya rin ang mga manunulat.

Bagets: An Anthology of Filipino Young Adult Fiction

2008-01-26T01:40:00.000-08:00

Nalathala at nailunsad noong 2007, ngayon ko lamang maipapakilala ang aking inedit na aklat para sa kabataan/ young adult na "Bagets: An Anthology of Filipino Young Adult Fiction". Inilathala ito ng The University of the Philippines Press, at kasamang editor ko si Carla Pacis.

Bukod na nalathala rito ang aking kuwentong "Stainless" na naunang nailathala sa refereed journal na "Philippine Humanities Review" ng UP College of Arts and Letters, kalahok rin dito ang aking kritikal na introduksiyon na "Ang Kabataan, ang Lipunang Filipino, at ang Bagets".

Mabibili sa lahat ng mga pangunahing bookstore sa bansa. Maging sa UP Press Bookstore sa Balay Kalinaw sa halagang PhP 150.

Shameless Plug: Mga Bagong Publikasyon

2008-01-17T09:24:00.000-08:00

Tatlong akda ko ang nalathala ang dalawang antolohiya noong Disyembre 2007.

Nalahok ang aking dalawang tulang "Silab" at "Hardinero" sa ""Ladlad 3: Ang Anthology of Philippine Gay Writing". Sa wakas, matapos ng ilang taong paghihintay, lumabas na rin ang antolohiyang ito. Salamat sa mga editor na sina Neil Garcia at Danton Remoto sa pagkonsidera ng aking mga tula.

Sinubukan ko ring sumulat ng kuwentong hindi pambata. Napaikling kuwento nito--kilala bilang kuwentong paspasan. Ito ang mga bagong flash fiction; ang kontemporaryong bersiyon ng dagli. Nalahok sa antolohiyang "Kuwentong Paspasan" ang aking akdang "Birthday Leave" na naisulat ko mula sa isang napakasayang/nakakatawa/ nakasusukang kuwento sa akin ng aking nanay. Salamat kay Vince Groyon sa pagpili ng aking katha.

Ang sarap mapublish, magbasa, at mabasa!

Bagong Newbery/Caldecott Awardees

2008-01-15T08:56:00.000-08:00

Kung marami ang naghihintay kung sino ang mananalo sa Golden Globes at Oscars, mas pinakahihintay ko bawat Enero ang anunsiyo ng American Library Association ng kanilang taunang Newbery at Caldecott winners.

Obsesyon kong maituturing ang basahin at bumili ng mga aklat na may ginto at pilak nitong sticker. Pinakahihinaty ko ang anunusiyo para magkaroon ako ng ideya kung ano'ng aklat ang aking babasahin. Ito ang patnubay ko sa pagbili ng librong pambata.

Daig ko pa yata ang Amerikano sa pag-aabang na ito. Isama na ang anunsiyo ng National Book Award para sa Young People's Literature at ang Carnegie Medal ng UK.

Tandang-tanda ko pa na noong nasa ospital ako, dalawang taon na ang nakaraan, habang nakaratay at nagpapagaling mula sa operasyon, ipinatanong ko pa sa mga kaibigan kung ano ang nanalong aklat ang nanalo sa Newbery at Caldecott. "Criss-Cross" ang nanalo noon na nagkaroon ako ng kopya pero hindi ko pa nababasa. Sakit ko na ang bumili ng mga aklat kahit ang bagal-bagal kong magbasa at naiipon o natatambak lamang ang mga ito sa isang silid. Sana'y may mahaba akong panahon para makapagbasa lamang.

Matagal nang may buzz ang "The Invention of Hugo Cabret". May hype sa aklat na ito. Tila mainit ito dahil sa bandwagon ng mga kakaibang aklat pambata sa disenyo, anyo, at ilustrasyon. Pinaghalong graphic novel, pelikula, at nobela ito na nasa anyong mytery at historical fiction. Bago pa man ito napansin ng NBA at ng Caldecott, binili ko ang kopya nito. Makapal ang aklat at hitik sa black and white na illustrasyon. Hindi ito picture book na kadalasang nananalo ng Caldecott. Pagkaraan kong mabasa ang aklat, naisip kong hindi ito pang-Newbery. Sa isip ko, sana mapansin ito sa Caldecott dahil sa pagkasining ng ilustrasyon. At nangyari nga.

Pagbati kay Brian Selznick! Ramdam ko ang tuwa niya sa anunsiyong ito. Para na rin akong nanalo bilang isang mambabasa niya.

Para sa mga bagong-waging mga aklat, asahang lilitaw ito sa aking wishlist ng Shelfari. Madaragdagan na naman ang aking mga pinakahahabol na aklat na hahanapin sa Booksale. At kung hindi ako makapaghintay, sa Fully-Booked.

Oo nga pala, niregaluhan ako ng PhP 1,500 gift cheque mula sa Fully-Booked. May mapagpipilian na ako.

Magandang Pasok ng Taon

2008-01-11T08:31:00.000-08:00

Hindi naging mabait sa akin ang nakaraang Pasko. Nagkasakit ang tatay ko. Namatay ang hinahangaan kong manunulat at dating guro. Nagkasakit ako pagkatapos ng noche buena. Marumi ang aking nakain kaya sumama ang tiyan ko. Huli kong sakit sa tiyan ay noong Grade 6 ako. naulit muli ito noong Pasko. Talaga nga naman. Ang pangit ng timing. Hindi ako nakipagparty sa mga kaibigan at kasama sa trabaho. Walang pagkaing masarap sa bahay ng magulang ko; nadali pa ako ng food poisoning. Isang positibong nangyari ay hindi ako nakapagtakaw sa nakaraang kapaskuhan.

* * *

Noong nakaraang linggo, nakapagbakasyon ako sa Tagaytay. Pinakahihintay ko ang bakasyong ito. Hindi natuloy ang pinaplanong lipad sa Vietnam dahil sa nagtaas bigla ng pamasahe. Mahirap talagang iasa sa travel agency ang bakasyon ng tao. Nakakain ulit kami ni Chris ng mushroon burger; nalamigan ako habang nakatanaw sa bulkan ng Taal; nakapagpahinga ako sa Mi-Jo na paborito ko na yatang tirahan sa Tagaytay. Nakapagmaneho din ako sa bakanteng lote sa Alfonso, Cavite. Oo, impormal akong nag-aaral magmaneho.

***

Mukhang desidido ako sa aking film viewing list. Napanuod ko ang mga sumusunod:
1. Au Revoir Le Enfants--mainam na kapanabay na pelikula ng "Schindler's List"; tungkol sa kapalaran ng mga batang Jew Sa France
2. La Dolce Vita--matagal ipinagbawal sa Vatican dulot ng maamundong buhay na ipinapakita ng mga pangunahing tauhan
3. Chasing Amy--matagal ko nang hinahanap at natuwa ako sa kakaibang depiksiyon ng lesbianismo/ bisexualismo sa kuwento. Nga pala, nasa Criterion Collection ito
4. Sana Maulit Muli--matagal ko na ring nais mapanuod at ikinagagalak ko ang mainam at komplikadong kuwento sa pelikula; balak ko tuloy ipapanuod ito sa klaseng Pan Pil 19 (Sexualidad, Kasarian, at Panitikan)

***

Natutuwa ako sa generous na papuri ni Dr. Lilia Antonio sa mga isinusulat kong aralin sa inihahandang textbook sa malikhaing pagsulat. Pakiramdam ko, para muli akong estudyante sa elementarya na nagnanais makakuha ng ribbon bilang simbolo ng karangalan.

Nais ni Dr. Antonio ng mga paglalarawan at simpleng pagtalakay sa mga konsepto ng panitikan. Nais din niya ng mga kongkretong halimbawa at malikhaing gawain o pagsasanay. Mabuti't natutugunan ko ito. Mas ginaganahan tuloy akong sumulat pero ang hirap sumulat nang mabilisan. Matagal akong sumulat. Gusto ko'y marami akong binabasang reperensiya bago sumulat. Pinag-iisipan ko rin nang husto ang mga malikhaing gawain at estratehiya sa pagsulat ng aralin.

Kahit textbook, kinakarir ko ang pagsusulat. Kailan pa nga ba magsisimula ang seryoso at matalinong pagsusulat ng mga textbook para sa mga Filipinong mag-aaral?

***

Kay tagal kong nang hinahanap ang pelikulang "Chasing Amy" at "Insiang". Mabuti't nakita ko ito noong nakaraang linggo at kanina. Kopya sa isang video store ang isa. Pinirata at pinagkakitaan. Ang isa nama'y binili ko nang orihinal.

Maganda ang pasok ng taon.

***

Maganda ang pasok ng taon.

Pagpunta ko kanina sa Mall of Asia, nabigla akong may sale ng mga libro sa National Bookstore. Mang-iinggit ako kay Will na nakakuha ng Annotated Alice in Wonderland sa Sta. Cruz, Manila. At nakakuha ng librong Olivia sa Booksale.

Mas masuwerte yata ako. (Parang batang nang-iinggit ang tono). Nakuha ko sa halagang PhP 10 (sampung piso!) hanggang 30 ang mga sumusunod:
"Seek" ni Paul Fleischman--isang YA novel
"Dress Your family in Corduroy and Denim" ni David Sedaris--kalipunan ng sanaysay
"Tending to Grace" ni Kimberly Fusco--YA novel na poetiko ang pagkakasulat
"Heartbeat" ni Sharon Creech--novel in blank verse na nabasa ko pero ngayp'y may sarili na akong kopya
"Mother Ignacia" ni Dulce Baybay--biography for children
"Andres Bonifacio" ni Isagani Medina--biography for children
"Teodora Alonso" ni Ambeth Ocampo--biography for children; sa tatlong aklat ng Tahanan Books for Young Readers, pinakanagustuhan ko ang isinagawa ni Ocampo. May kuwento at naratibo ang isinulat niya. Nagkaroon ng buhay ang biograpiya. Naiyak ako sa huling sulat ni Rizal para sa ina. Maikli pero malaman. napakadramatiko ng pagsusulat ni Ocampo. Hitik sa impormasyon pero interasante. Impormasyonal at nakatali sa historikal na pagsusulat ang kina Medina at Baybay. Halos walang bago sa isinulat ni Medina. Batid ko na ito. Hamon naman ang kay Baybay dahil limitado ang dokumento tungkol kay Mother Ignacia. Kung kaya, kung ano-ano ang kaniyang tinalakay tungkol sa Intramuros at sitwasyon ng mga sangley sa bansa.

Nakabili rin ako ng hardbound edition ng paboritong nobelang pangkabataan na "Out of the Dust" ni Karen Hesse sa halagang PhP 20.

***

Nagpacheck-up na ulit ako sa cardiologist. Nagbalik-loob ako sa halos isang taon na pagtatago sa kaniya.

Hindi ako napagalitan dahil bumaba (significant na pagbaba) ang aking cholesterol, SGPT, at triglycerides.

"Pero pangit pa rin," sabi niya sa akin.

Baka akala niya, hindi na ulit ako magda-diet.

Salamat sa tulong ng oatmeal, pineapple juice, at pag-eehersisyo sa treadmill.

***

Maganda ang pasok ng taon.

Nagkaroon ako ng bagong libro ng mga tula ng hinahangaan at iginagalang kong makatang si Rogelio Mangahas. Autographed at may dedikasyon pa. Maraming salamat. Sana'y makatagpo ako ng inspirasyon, tiyak iyon, sa mga kalipunan ng haiku ni Mangahas.

***

Sa wakas, nakahanap na ako ng sariling kopya ng "Jumanji" ni Chris Van Allbsburg. May medalya pa ng Caldecott ang aklat. hardbound pa. At malinis kahit na punit-punit ang book jacket.

Kay tagal ko itong hinintay sa Booksale.

Sana'y matagpuan ko na rin sa lalong madaling panahon ang "Doctor de Soto" ni William Steig.

***

Natanggap ko na rin pala ang aking Centennial Loyalty Award! Sampung libo para sa sampung taong serbisyo. Hindi na masama. Ito ang sampung libo na napakataas ng halaga para sa akin.

***

Tila nanumbalik na ang aking interes sa pagtuturo. Kaysarap makakita ng mga matang kumikislap sa bagong kaalamang napupulot sa paaralan.

***

Maganda ang pasok ng taong 2008; bumabawi sa lungkot na dulot ng nakaraang Disyembre.

Mga Bagong Paborito ng 2007

2007-12-29T11:18:00.000-08:00

Nagbalik-suri ako sa aking blog. Nakita ko ang deskripsiyon nito--"Sa bagong pagkakataon, ligaya sa pagbabasa." Nais ko itong dagdagan ng ligaya sa paglikha, pagtuklas, pagkatha, at pagtuturo.

Sa mga susunod na taon, sana'y makatuklas ako ng bagong hinahangaang manunulat at manlilikha. Ngayong 2007, ibinibigay ko ang karangalan sa mga sumusunod na manunulat at ilustrador na nagbukas ng mga pinto sa aking imahinasyon at kamalayan, mga nilalang na nagpamalas sa mga bagong uniberso ng pagmalikhain. Sila'y ang mga sumusunod:

1. Brian Selznick para sa "The Invention of Hugo Cabret" na ibinalik ang aking tiwala sa pagbabasa at tila pelikula kung babasahin at para akong nakapulupot sa kumot sa gabing malamig at umuulan
2. Shaun Tan para sa "The Arrival" na dakilang nobelang wordless!!!
3. Marjane Satrapi para sa "Persepolis" na isang sanaysay sa grapikong anyo
4. Gullermo del Toro para sa "Pan's Labyrinth" na napagsama ang fantasya at historya
5. William Steig para sa "Doctor de Soto" na nagbigay sa akin ng ilang impit na pagtawa
6. Sonya Hartnett para sa "The Silver Donkey" na ibinabalik ang aking pagkabata
7. David Weisner para sa "Flotsam" na mapaglaro ang ilustrasyon
8. Macario Pineda para sa "Suyuan sa Tubigan" na matimpi at mabisang ginamit ang mga imahe at sitwasyon
9. Florian Henckel von Donnersmarck para sa "The Lives of Others"
10. Luna Sicat para sa "Si Laya Dimasupil" na pinapalawak ang posibilidad ng wikang Filipino
11. Emily Gravett para sa "Wolves" na mapaglaro ang disenyo
12. Michelle Knudsen para sa "Library Lion" na nagpagunita sa ligaya ng aklat at library noong nasa elementarya pa ako
13. Olivia Lamasan para sa "Sana Maulit Muli" na matalinong dramang komersiyal
14. Demi para sa "The Empty Pot" at "The Hungry Coat" na kapwa pilosopikal na folktale na may ilustrasyong parang nakaukit sa porselanang Intsik
15. Antoinette Portis para sa "Not a Box" na nagpupugay sa imahinasyon at mayamang pag-iisip ng bata sa isang ordinaryo at simpleng bagay na kahon

Maraming salamat sa inyong panulat. Aabangan ko ang inyong mga susunod na akda.

Ikinararanagal ko kayong mabasa!

(Tala sa larawan: Mula sa ilustrasyon ni Shaun Tan.)

"The Arrival" ni Shaun Tan at ang aking Edukasyong Biswal

2007-12-29T10:24:00.000-08:00

Hindi ako pinamihasa ng aking magulang sa pagbabasa ng komiks. Marahil, hindi talaga sila bumibili ng mga libro para basahin bilang aliwan o labas sa konteksto ng edukasyon. Tangi nilang binibili dati ay broadsheet at tabloid. May isang taong naka-subscribe kami sa Asia Week magasin.

Sa kapitbahay lamang ako nakahihiram noon ng komiks. Hindi ko ito nagustuhan. Siguro'y hindi ko naman talaga gustong magbasa ng sinusubaybayan. Hindi ko hilig ang sundan ang isang kuwento. Para akong binibitin. Kapag nasa probinsiya naman ako, at wala akong mahanap na mapaglibangan, nagbabasa ako ng komiks. Mahilig magbasa ng komiks ang mga tao sa aming lugar. Doon ko nakilala ang kuwento ni Negro Bandido. Nakapagbasa rin ako ng mga grapikong kuwento ng katatakutan. Mahihiya ang anumang antolohiya ng horror stories ngayon sa nabasa kong kuwento sa komiks na palengke ng mga lamang-loob ng tao. May komiks na ilustrasyon ng popular na kanta gaya ng "If You're Not Here". Tila ba ito ang sinaunang bersiyon ng MTV sa aking henerasyon. Siyempre, natuklasan ko rin ang mga komiks na itinatago-tago ng aking tiyo. Ito ang mga pornograpikong komiks na nagmulat sa akin sa tinatawag na "hibo ng kalupaan."

Aaminin ko, mababa ang tingin ko sa komiks. Natuwa pa ako noon na nawala na ito o tumamlay sa bansa sa paglipas ng panahon.

Nitong mga nakaraang taon, nagbanyuhay (bagong anyo ng buhay o banyuhay) ang komiks. Naging graphic novel ito. Nasa wikang Ingles. Masining ang pagkakaguhit at kuwento. Hamon sa pagbabasa ang kaalaman sa biswal na kahulugan. Nagpatulong pa ako sa mga kakilala kung paano ba magbasa ng ganitong akda. Para akong nag-aral muling magbasa. Palibhasa, ang tagal na panahon kong isinara ang aking mga mata sa komiks.

Ilan sa mga nasa kong graphic novels na tumatak sa aking isipan ang mga gawa ni Craig Thompson na autobiograpikal na "Blankets" at ang halos pambata niyang "Good-bye, Chunky Rice" na tungkol sa magkaibigan pagong at daga. May kopya rin ako ng "Persepolis" ni Marjane Satrapi at paunti-unti ko itong binabasa. Inibig ko rin ang bagong anyo ng "The Invention of Hugo Cabret" ni Brian Selznick na pinaglangkap ang nobela at pelikula.

Kanina, nabasa ko ang graphic novel na "The Arrival". Inakala kong isa na naman itong ordinaryong kuwento ng mga imigranteng nakahanap ng bagong paraiso sa Estados Unidos. Sa pagbuklat ko ng mga pahina, namangha akot sariwa ang kaniyang atake sa pagkukuwentong biswal. Makahulugan ang mga larawan kaugnay sa takot, pangamba. Bago ang mga imahe para ipakita ang culture shock, ang pagtitiis, ang kalungkutan sa pag-iisa, ang pag-iisa sa kalungkutan. Hindi sentimental o emosyonal ang mga ilustrasyon. May hibo ito ng pantasya tulad ng mga pantasya ni Dr. Seuss.

Nakapasok ako sa mundo ng tauhan. Paano niya sasalubungin ang isang bagong bansa na may bagong wika at itsura? Paano ito ipakikita sa biswal na pamamaraan?

May kaugnay na kuwento ang pangunahing tauhan--mula sa ibang kultura at ibang bansa; kung paano sila tumakas sa kahirapan, pang-aabuso, at panganib. Talagang lupain ng paraiso ang USA sa akda ngunit hindi naging madali sa mga tauhan ang asimilasyon dito. Mahirap mag-isa. Mahirap iwan ang mga bagay na malapit at mahal.

Kuwento ito ng pakikipag-ugnayan ng mga magkakaibang kultura sa kanilang bagong lupain. Kubling paksa nito ang tolerance at pakikipagkaibigan.

May kamahalan ang presy ng aklat. Babalikan ko ito para muling basahin. Sana'y makalikha ang mga Filipino ng ganitong akda para ilarawan sa biswal at naratibong pamamaraan ang pangingibang-bayan.

"Totoro" at ang mga Haiku Moments

2007-12-28T09:44:00.000-08:00

Muli kong pinanuod ang isa sa paboritong pelikulang pambata, ang "Totoro." Hindi pa rin nawawala ang aking pagkagiliw rito; hindi katulad ng ibang pelikulang may bisa lamang sa unang panunuod. Mas nakikita ko ngayon ang ibang mga imahe na hindi ko nasumpungan sa mga naunang panunuod. Ito ang hamon sa panunuod ng mga pelikulang may subtitle: nagbabasa ka ng maraming elemento tulad ng dialogo, imahen, musika, atbp. (Kaya marahil marami ang nahihintakutan sa panunuod ng pelikulang binabasa.)

Sa pangatlong panunuod, minatyagan ko ang gamit ng mga kulay. Napakaaliwalas nito. Nagpapahiwatig ng magaan na pamumuhay sa lalawigan ng Japan.

Nabighani din ako sa mga tahimik na eksena. Malaki ang ambag nito sa aking pagsusulat ng mga kuwentong pambata. Naalala ko ang tawag dito ng kaibigang si Bernadette na "haiku moments." Maraming eksenang mala-haiku sa pelikula. Nabighani ako sa eksena ng malinis na sapa, ng poso, ng lawa-lawaan na may butete, ng patak ng ulan, ng mga munting lawa dulot ng ulan.

Naitampok din dito, sa pakubling pamamaraan, ang pagmamahal sa bayan. Walang duda, ang Japan ang isa sa mga bansang nirerspeto ko dahil sa pangangalaga nila sa kanilang kalikasan. Narito ang mahika ng pagtatanim at pagbibigay-buhay mula sa kamay ng mga batang tauhan. Narito ang sense of wonder tulad ng pagkakamangha sa lumang bahay, sa mga puno, sa umuusbong na supling, sa hangin, at maging sa alikabok.

Bakas ko rin ang pormulang pambata sa pelikula tulad ng pagkakagamit ng mitolohiya, pagkakatuklas, pagsuot sa lagusang mahiwaga, at ang ambisyon na makalipad.

Hindi rin mawawala ang kultura ng pagkabata tulad ng pagiging mahiyain, paglalaro, nag-uumapaw na lakas.

Napaka-ideyal na mundo ng pelikula. Ganitong buhay ang nais ko sa aking pagtanda--ang balikan ang aking pagkabata at ang mga hiwaga ng pagkabata.

(Tala sa larawan, kung ganito ang sasakyang susundo sa akin papunta sa ekuwelahan, gaganahan akong pumasok.)

Mga Huling Napanuod

2007-12-28T01:29:00.000-08:00

Hindi ko na hihintayin ang 2008 para manood ng mga pelikulang nailista ko sa huling blog. Sa ngayon, nakaapat na pelikula na akong napanood sa pagitan ng pagpapagaling sa sarili matapos makakain ng madumi at paggawa ng mga aralin sa isang textbook sa malikhaing pagsulat.

1. "Psycho" ni Alfred Hitchcock--pioneering daw sa pyschological mystery; may mga elementong nanliligaw at mabibigla na lamang sa pagwawakas ng pelikula.
2. "Pan's Labyrinth" ni Guillermo del Toro --muli kong pinanuod kagabi; nawala na ang una kong pagkagiliw dito pero maituturing ko pa ring isa sa mga paborito sa paglalangkap ng pantasya at ng realidad. Gusto ko tuloy basahin ang aklat na naging impluwensiya niya sa pagsusulat--"The Science of Fairy Tales" na available sa library.
3. "Schindler's List" ni --muli kong pinanuod kagabi. Ganito yata ang nagagawa ng nagkakasakit--naghahanap ng lunas sa magagandang sining. Muli na naman akong pinalungkot ng karahasan at krimen sa nakaraang digmaang pandaigdig. Bakit kaya ang lalim ng galit at takot ng daigdig sa mga Hudyo? (Nagkaroon na rin ako ng sariling paliwanag sa batang babaeng nakapula sa daigdig ng itim at puti.)
4. "Taxi Driver" ni Martin Scorsese--sa unang mga eksena, na-turn off ako sa mga usok na lumilitaw sa mga imahe. Pagkaraan, nakapasok na ako sa mentalidad ng beterano sa digmaan na hindi makatlog at naghahanap ng mapaglilibangan at ikasasagip ng kaniyang lipunan. Magandang halimbawa ito ng isang tauhang binuwang ng sistemang panlipunan sa Amerika.

Wala ito sa listahan ng pinakamainam na pelikula pero pinanuod ko pa rin:

1. "Superbad" ni Greg Mottola--ganito ng pelikula kapag nagkakaroon ng kaunting laman ang walang kawawaan.
2. "I am Legend"--pinanuod ko lang dahil kay Will Smith at sa magandang trailer na nakikita ko. Walang bago. Parang isang bersiyon ito ng "28 Days Later". Magandang eksena rito ang tunggalian sa tauhan na mahala na mahal niya ang aso at nais niyang isalba ito sa pagiging infected ng mikrobyo.

1001 Films I Must See Before I Die

2007-12-17T09:03:00.000-08:00

Walang magawa sa bookstore, binuklat ko ang aklat na "1001 Films You Must See Before You Die" ni Steven Jay Schneider. Napukas nito ang aking atensiyon dahil sa pamagat. Mahilig ako sa listahan; lalo pa sa listahang nagrerekomenda ng mainam na aklat, pelikula, at iba pang uri ng sining. Mahilig din akong magbigay ng suhestiyon sa sariling panonood ng pelikula. Ngayong 2007, ang dami kong napanood na pelikula at muling pinanood. Pero karamihan sa mga iyon ay hindi naman talaga nakapagbukas ng aking kamalayan o imahinasyon o pagkamalikhain. Pinanood ko lamang ito bilang pampalipas o pagpaslang sa oras.

Sa paparating na 2008, napagpasyahan kong panoorin ang mga pelikulang nakalista sa nasabing aklat. Ilan sa mga nakalista sa ibaba ay mayroon na akong kopya. Ang ilan ay muli kong papanoorin dahil bata pa ako nang napanood ko at hindi ko pa ganap na maintindihan.

(May kaisa-isang pelikulang Filipino sa listahang ito. Ikinararangal ko ito bilang Filipino. "Maynila Sa Mga Kuko ng Liwanag" ni Lino Brocka ang naturang pelikula. Nakapanlulumo, hindi pa available ang kopyang DVD nito. Nasaan na kaya ang orihinal na kopyang walang putol. Sa pagkakaalam ko, ang kopya nito na ipinalalabas tuwing Mahal na Araw ay dumaan na sa sensura. Kung may pagpapahalaga ang mga Filipino sa kaniyang sining, marapat na ipaglaban ang pangangalaga sa mga pelikula sa halip na maging torotot lamang sa pagsalubong ng Bagong Taon.)

Mga Dapat Panoorin Ngayong 2008

1. 39 Steps
2. Pather Panchali
3. Wild Strawberries
4. 400 Blows
5. La Dolce Vita--NAPANUOD NA!
6. Breakfast at Tiffany's
7. Viridiana
8. The Birds
9. 8 1/2
10. Psycho--NAPANUOD NA!
11. Butch Cassidy and the Sundance Kid
12. Dog Day Afternoon
13. Taxi Driver--NAPANUOD NA!
14. Starwars
15. Annie Hall
16. Manhattan
17. Hannah and her Sisters
18. Wings of Desire
19. Babbete's Feast
20. Women on the Verge of a Nervous Breakdown
21. Akira
22. Grave of the Fireflies
23. Drugstore Cowboy
24. Three Colors: Blue, White, Red
25. Breaking the Waves
26. Happy Together
27. Mononoke Hime
28. Taste of Cherry
29. Magnolia
30. All About My Mother
31. In the Mood for Love
32. Amores Perros
33. Crouching Tiger, Hidden Dragon
34. Traffic
35. Dancer in the Dark
36. Amelie
37. Spirited Away
38. No Man's Land
39. Moulin Rouge
40. Royal Tenenbaums
41. Talk to Her
42. Oldboy
43. Brokeback Mountain--NAPANUOD NA!
44. Being John Malcovich--NAPANUOD NA!
45. A Streetcar Named Desire
46. Forbidden Games/ Jeux Interdits
47. Umberto D.
48. M. Hulot's Holiday
49. The Seven Samuri
50. La Strada
51. Belle De Jour--NAPANUOD NA!
52. Rashomon
53. Schindler's List--NAPANUOD NA!
54. L' Atalante
55. Henry V
56. Double Indemnity
57. Seventh Seal
58. Jules et Jim
59. The Good, The Bad, The Ugly
60. Last Tango in Paris
61. Amarcord
62. Deer Hunter
63. Ordinary People
64. Au Revoir Le Enfants--NAPANUOD NA!
65. Edward Scissorhands
66. Monsoon Wedding
67. Lost in Translation

Dagdag na Muling Papanoorin
68. Secret of Roan Inish
69.. Pan's Labyrinth-NAPANUOD NA!
70. Totoro-NAPANUOD NA!

Araw ng Treadmill

2007-11-04T03:18:00.000-08:00

Dumating na ang treadmill sa bahay. Ngayon, wala na akong ligtas na umiwas sa aking ehersisyo. Ang tagal ko nang walang exercise, lalo na nitong sembreak. Nakaisang oras ako sa treadmill. Boring ang gawaing ito pero dapat kong gawin. Nakakawala sa pagkabagot ang telebisyon. Mag-iisip pa ako ng ibang paraan para pasayahn ang sarili habang naglalakad.

Nagtimbang ako ngayon. Nalungkot ako sa sinabi nito. Bibigyan ko ang sarili ko ng isang buwan para magkaltas ng 30 lbs.

Ito ang aking gagawin:
1. Araw-araw na treadmill. 45 minutos o isang oras.
2. Magpineapple juice bilang work-out drink. Bibili ako bukas ng maraming lata nito.
3. Walang iced tea, softdrinks, o anumang inuming matamis.
4. Bawasan ang carbs intake.
5. Bawasan ang kanin.
6. Huwag kumain ng pork at beef. (Ginagawa ko naman ito).
7. Iwasan ang fried o mga pagkaing pinirito.
8. Bawasan ang sodium intake.
9. Kumain ng prutas o gulay araw-araw.
10. Uminom ng maraming tubig. Walong baso araw-araw.
11. Iwasan ang cake, kopibun, tinapay, hopia, siopao.

Paano pasisiyahin ang sarili habang nagtetreadmill:
1. Manood ng telebisyon.
2. Manood ng pelikula.
3. Makinig ng audiobook.
4. Gumawa ng plot points.
5. Magbasa ng isang tula.

Regalo sa sarili:
Kapag nawalan ng 10 lbs--bagong Adidad na sapatos (kulay puti)
Kapag nawalan ng 20 lbs--tatlong bagong pantalon
Kapag nawalan ng 30 lbs--limang bagong polo na mamahalin
Kapag nawalan ng 40 lbs--bagong relo

Memo sa Sarili

2007-10-30T09:09:00.000-07:00

1. Bumili ng treadmill lalo pa't 30% off sa SM City.
2. Huwag nang kumain ng mataas sa cholesterol. Hindi naman talaga kaso minsan, ang hirap magpigil sa siopao.
3. Isulat ang nabinbing kuwento tungkol sa pagbabasa at sa lolo.
4. Magbasa ng mga kuwento ni Murakami.
5. Huwag munang bumili ng mga libro.
6. Dalhin sa Antipolo ang mga lumang librong nabasa at hindi na mababasa.
7. Manood ng mga DVDs na parang wala nang bukas pa.
8. Magpa-blood test at kitain na ang doktor ko. (Nakakatakot!)
9. Isumite na ang manuskrito sa UP Press.
10. Magbasa na ng mga related topics sa nobela. Folklore, ethnography, etc.
11. Sumulat ng legend story na pumapaksa sa bituin.
12. Bumili ng 3 pantalon

Sembreak na Ako! (At Marami akong Nabasa)

2007-10-30T08:24:00.000-07:00

Ngayon lang ako makakapagsembreak. Ibig sabihin, wala akong iniisip na klaseng papasukan at tuturuan. Hindi ako gigising nang maaga. Hindi kailangang matulog nang maaga. Noong nakaraang Biyernes, naibigay ko na ang classcards at grado ng mga estudyante. Hindi ako nagpaulan ng uno. Ibinigay ko ang uno sa mga karapat-dapat na estudyanteng masipag at matalas. Hindi uubra ang matalas lang pero tamad at laging absent. May espesyal na grado kapag perfect attendance at kapag class secretary. Wala pang sampu ang nakakuha ng 1.0 sa anim kong klase. Hindi na masama iyon. May mga guro akong kilala na hindi talaga nagbibigay ng 1.0 sa mga klaseng undergraduate. Wala akong ibinigay na 1.0 sa klase ko sa panitikang pambata. Napapansin kong mas magagaling ang mga mag-aaral na hindi nagmumula sa aming kolehiyo o sa aming departamento.

Nakasulat ako ng tatlong bagong kuwento. Isinumite ko ito para sa konsiderasyong malathala. Sana'y malathala. Matagal ko nang gustong magkaroon ng bagong libro sa publisher na ito, na iginagalang ko. Kanina, pagkatapos ng maagang hapunan, nasabi ko kay Will na kung may pagkakataon, gusto kong maging publisher. Gusto kong maglathala ng mga aklat pambata na may naiibang linya.

Ngayong sembreak, napanuod ko ang mga sumusunod na pelikula: "Life is Beautiful" (muling pinonood), "Run Lola Run" (muling pinanood pagkatapos hindi matapos noong nakalipas na limang taon), "Lust, Caution" (pinanood sa Gateway ay hindi ako inantok). Puro may subtitles ang aking pinapanood na pelikula. Hindi pa ba ako makalaya sa pagbabasa? Kung sabagay, ang pelikula naman ay talagang binabasa at hindi lamang pinapanood.

HIndi ko naisulat ng dalawang kuwentong nais ko sanang isulat. Baka sa susumnod ko na lang isusulat iyon. Tatapusin ko mula ang aking nobela na binigyan ng creative writing grant. Aasikasuhin ko ang aking dalawang sanaysay para sa professorial chair at panayam sa DLSU bilang parangal kay Dr. Bienvenido Lumbera. Iyon na lang muna ang aking isasagawa. Sana'y masulat ko rin ang kuwento ko na matagal ko nang inaalagaan. Maghahanap muna ako ng aking resource person.

Mga huling nabasa:
1. "Lentil" ni Robert McCloskey--mula sa sumulat ng paborito kong "Make Way for Ducklings". Pansin ko ang sense of place ng manunulat at ilustrador. Maging ang folklorikong tono nito at ang humor. Napaka-Amerikano ng kuwento at ng mga imaheng ibinibigay sa mga bata. Tungkol ito sa batang hindi marunong kumanta at nahanap ang kaligayahan sa paghaharmonika.
2. "Empty Claypot" at "Liang and the Magic Paintbrush" ni Demi--para akong nakakita ng mga magagang ilustrasyon sa porselana. Nakuha ni Demi ang estilo ng mga ilustrador sa mga mangkok at pinggan. Kung bata ako, magiging paborito ko ang dalawang kuwentong ito na hango sa kuwentong-bayan ng Tsina. Pilosopikal ang una tungkol sa katapatan at ang isa nama'y ukol sa paglaya sa kahirapan at sa monarkiya.
3. "When We Were Young in the Mountains"--ni Cynthia Rylant--Kuwento ng memory-making ng buhay sa bundok. Old-fashioned ang estilo at ang itinatampok na buhay. Simple ang pagkakasulat, tulad ng napiling pook o pamumuhay. Kahanga-hanga ang ilustrasyon. Naririnig ko ang mga kuliglig at ang amoy ng mga damo at ligaw na bulaklak.
4. "Toy Boat" ni Randall de Seve--mas bagong bersiyon ng kuwento ng ugnayan ng bata at ng kaniyang laruan paris ng "Velveteen Rabbit" at ang "Pinky, Tsinita, Rita Ritz, at si Barbie". Mahilig pala ako sa mga kuwentong ukol sa laruan. Sana'y makasulat ako ng sarili kong beriyon balang-araw. Gumamit ito ng enumerasyon ng mga uri ng sasakyang-tubig.
5. "The Little Red Fish" ni Tae-Eun Yoo--halos wordless o minimal ang teksto. Ipinapakita sa kuwento ang adbentura ng pagbabasa at ang library bilang lunan ng hiwaga at adbentura. Poetiko ang mga ilustrasyon. Gusto ko ang batang sumabit sa paa ng mga ibong lumilipad, pati ang mga isdang lumabas mula sa libro. Siyempre, pati ang imahen ng mga estante na puno ng mga aklat.
6. "Hondo and Fabian" ni Peter McCarty--ang cute ng mga ilustrasyon. Akala ko, gasgas na ang kuwento ng aso at pusa pero sariwa ang atake dito ng manunulat. Magaan ang rendisyon ng pagguhit, mainam ang gamit ng color pencils. Ipinapakita nito ang adbentura ng aso at pusa sa loob at sa labas ng tahanan. At wala itong ipinagkaiba kapag may malikot ding imahinasyon.
7. "Choo Choo: The Story of Little Engine Who Ran Away" ni Virginia Lee Burton--Klasikong kuwentong pambata. Sinabi na ng pamagat kung ano ang kuwento. Isang tren na nagsawa na sa kaniyang ginagawa at saka tumakas sa kaniyang tungkulin sa biyahe at pagdadala ng mga bagahe. Moralistiko ang kuwento ukol sa hindi pagtakas sa sariling kalikasan at isagawa ang sariling tungkulin. Ito kaya ang impluwensiya ng kuwentong "Duglit, Ang Dugong Makulit"? Ito ang aklat pambata na maaaring paborito ng aking mga magulang kung nabasa nila ito sa kanilang pagkabata.
8. "Funny Thing" ni Wanda Ga'g--isa pa sa klasikong picture book mula sa Amerika. Wala pa ring tatalo sa "Millions of Cats" na ginawa ng ng parehong awtor. Kalakasan ng aklat ang taglay nitong humor at imbensiyon ng salita.
9. "Chester's Way" ni Kevin Henkes--Bumili ako ng kopya dahil sa sanaysay na nabasa ko na nagsasabing ito raw ay isang queer picture book. Masinsin kong binasa at talaga namang puwede itong bigyan ng gay reading. Matagal na akong fan ni Kevin Henkes sa mga aklat niya tungkol sa mga dagang sina Owen (paksain ay security blanket), Lilly (paksain ay kakulitan), Julius (paksain ay arrival of a rival), at Chrysantemum (paksain ay sa pagiging kakaiba o pagkakaroon ng ibang pangalan). Humanga ako sa aklat na ito sa matapang paksain pero hindi lantaran ang pagiging radikal.
10. "Snowflake Bentley" ni Jacqueline Martin at Mary Azarian--Aklat pambata para sa mga artist at scientist at sa sinumang may matinding pagnanasa o passion sa isang bagay. Naibigan ko ang pagkakamangha ni W.A. Bentley sa ordinaryong bagay tulad ng snowflake. Siya ang nakaisip na kunan ito ng mga larawan at pag-aaralan ito sa siyentipikong pamamaraan. Ipinakita nito ang kadakilaan ng ordinaryo. Walang ordinaryo sa extraordinaryong mga mata. Extraordinary ang magkaroon ng pagnanasa sa isang bagay. Passion ang sanhi kung bakit pa tayo nabubuhay sa daigdig. Naibigan ko rin ang paggamit ng dalawang moda sa pagsulat--ang moda ng non-fiction sa isang bahagi, ang moda naman ng kuwento batay sa talambuhay ang isa. Ganito ang pamantayan ng mga interesanteng aklat tungkol sa mga dakilang tao.

Isang tanong:
Krimen ba ang magbasa ng aklat sa loob ng bookstore? Wala kasing sistema ng library sa bansa. Kung mayroon, ang dami sigurong Filipinong nagbabasa at may pagkakataong pagyamanin ang sariling imahinasyon.

Report Card sa mga Deadline

2007-10-24T11:26:00.000-07:00

Natapos kong isulat ang bagong kuwento. Pangalawang draft na ito ngayon. Binago ko ang titulo.
Mamaya, ipapaworkshop ka na naman ito. Sana'y kasama ng bagong kuwento na isusulat ko ngayon.

Natapos ko ang revision ng critical essay ko para sa refereed journal.
Inumaga ako sa pagrerebisa nito. Madugo, kahit pa sabihin ng aking dalawang referee na "kailangan lamang ng kaunting rebisyon." Ang taas kasi ng pamantayan ko sa sarili. Gusto kong ibunubuhos kong lahat bago maging final ang isang borador. Mula orihinal na 24 pages ay naging 35 pages ang aking pananaliksik. Dinagdagan ko ng panlipunang konteksto at dagdag na teksto na mahalaga sa talakay.
Naipadala ko na sa editorial staff. Sana'y pumasa na.

Kanina, nakuha ko ang manuscript ng isang chapter ng textbook writing project.
Oct. 25 daw ang deadline kaya agad kong ipinasok ang mga dapat ayusin. Minimal na editing lang naman iyon. pero inabot pa rin ako ng dalawang oras sa pagpapakinis ng teksto.

Dapat, makasulat ako ngayon ng bago pang kuwento. Para maipaworkshop na bukas.

Ganadong-ganado akong sumulat. Para akong nakalaya sa akademiya.

Bukas ng gabi, mamarkahan ko na ang mga papel ng apat kong klase. Para makahabol sa Oct. 26 deadline.

Sa weekend, susulat ako ng dalawa pang kuwento. Dapat kong mailabas ang dapat ilabas. Ang tagal ko nang inipon ang mga ideyang ito. Sayang naman kung mabubulok lang sa aking idea bank. Wala namang time deposit doon para lumago ang aking inimpok.

Ngayong taon din, dapat ay maipasa ko na sa UP Press ang kalipunan ng aking mga sanaysay.

Gusto ko'y ang taong 2008 ay taon ng pag-aani.

Walang Sembreak!

2007-10-23T04:29:00.000-07:00

Parang hindi ko nararamdamang sembreak ngayon.
Lagi akong late kung matulog para magbasa at magsulat.
Nagbabasa pa rin ako ng mga papel ng mga estudyante ko.
Ang dami. Tambak-tambak. Ito ang tinatawag namin ni Luna na "tsunami" ng mga papel. Ayaw kong ibuwi sa bahay dahil fire harzard ito o baka kalmutin ng aking mga pusa. Mas malala, baka, ihian nila.

Pero inuwi ko pa rin. Sa Thursday ko babasahin ang huling apat na klase ko. Makakaya ko ito.

Kahapon, nagworkshop kami ni Will. Sabi ko sa kanya, kung sumusulat ka pala ng first draft, akala mo, ang ganda-ganda. Pagkatapos ng isang araw, kapag binasa mong uli, ang daming butas ng kuwento. Barok ang mga pangungusap. Kinukulang sa lohika. Mahirap talaga ang tinatawag na stoke of genius. Palagay ko'y mito lamang itong makalilikha ng kayaman sa unang bugso ng pagsulat. Lagi ko ngang sinasabi sa mga mag-aaral ko, ang pagsusulat ay palagiang rebisyon.

Mahirap sumulat para sa picture book. De-numero ang mga eksena. Pero di magtatagal, makasasanayan din. Dapat ay masarap ma-illustrate. Dapat ay may aksiyon. Iwasan ang labis na deskripsiyon. Sana'y may bago. Sana'y may humor. Sanayan ang pagsusulat nito. Tawa nga kami nang tawa sa pagsusulat namin ng mga plot points. Para kaming naglilista ng mga pautang!

May bago kaming workshop place. Ito ang Don Henrico sa Wes Avenue. Buffet ang pizza, pasta, salad, at chowder soup. ganado tuloy kami sa kuwentuhan at palihan.

Sa Thursday, magwoworkshop ulit kami ng minimum na dalawang kuwento. Isusulat ko mamayang gabi ang isang kuwento na matagal ko nang inaalagaan. Bukas naman ang isa pa na matagal ko na ring inaalagaan. Sana'y sapat na ang kanilang incubation period na tinatawag.

Magrerevise pa ako ng isang critical paper mamaya.
Magbabasa pa ng isang tesis proposal.
Nakapasok ko na ang revision ng isang kuwento.
Pa-morningan na naman ito.
Wala pa talaga akong sembreak!

Si Anatole, Ang Dagang Eksperto sa Keso

2007-10-21T07:46:00.000-07:00

Mga kuwento ni Eve Titus
Mga guhit ni Paul Galdone

Isang taon ko nang nabasa ang aklat na "Anatole and the Cat" kaya medyo hindi na sariwa sa akin ang kuwento. Maraming libro na ring nagdaan sa aking mga mata, kasama pa ang ilang babasahin o ipinababasa na sinayang lamang ang aking panahon. Nang makita ko sa Powerbooks Megamall at National SM City Edsa ang dalawang aklat na ito, hindi na ako nag-atubiling basahin pang muli.

50th anniversary daw ng aklat na ito. Naisip ko, halos kasingtanda nito ang aking nanay. Mas matanda pa nga ito sa kasaysayan ng modernong aklat pambata sa Pilipinas. Naisip ko ring napakasuwerte ni Eve Titus dahil matagal ang buhay ng kaniyang aklat pambata. Ilang aklat pambata na ba sa Pilipinas ang out of print na dahil hindi nabenta? Karamihan sa mga ito ay premyado pa ng PBBY. Ngayong weekend nga, muli kong binasa ang mga Aklat Adarna at Lampara, at karamihan sa mga nabasa ko ay hindi ko na makikita sa estante ng mga bookstores. Nakadepende, kung gayon, ang buhay ng mga aklat sa kaniyang mambabasa.

Nanatuling buhay ang mga kuwento ni Anatole dahil sa payak na kagalingan ng manunulat. Naalala ko ang bisa ng mga pabula ni Aesop habang binabasa ko ang dalawang aklat ukol sa dagang eksperto sa mga mamahaling keso. May taglay itong mahalagang aral: ang mabuhay nang marangal at hindi pakupit-kupit lamang ng mga pagkain. Naibigan ko ang enumerasyon ng mga uri ng keso at ang payak muling pantasya na nakapagsusulat ang daga. Ayaw nilang maging peste kung nais nilang maging hayop na may marangal na pamumuhay. Naging Bise Preisdente pa siya sa departamento ng pagtikim ng keso!

Muli, maiuugnay ko ito sa isa sa mga paborito kong pelikula ng taong 2007, ang Ratatouille. (Hindi ko alam kung tama ang aking baybay. Hindi naman ako Pranses, haha). Tungkol rin ito sa daga na ayaw magnakaw ng pagkain kundi nais magtrabaho bilang isang chef (!) ng isang restaurant. Isang malaking parikala ang ganitong mga kuwento na tiyak na kikiliti sa imahinasyon ng mga mambabasa at manonood. Siyempre, may mga kakilala rin akong kinikilabutan sa premis na chef ang isang daga. Sumpa sa lahi ng sangkadagaan ang maiugnay sa kanila ang pinakamalubhang sakit at mikrobyo.

Pasado naman sa akin ang mga larawan. Marahil, maganda ito sa kaniyang panahon. Ayaw ko namang irekomenda na bigyan ng bagong bihis ang mga aklat sa pamamagitan ng ilustrasyon dahil sa nakilala ang dalawang aklat sa mga guhit ni Galdone. Litaw ang kulay na asul, pula, at puti--mga kulay na sumasagisag sa mga Pranses at Pransiya.

Ilang insights:
1. Ngayon lamang ako nagsasanay na basahin ang mga larawan sa picture book. Mea culpa! Mas sanay kasi akong magbasa ng mga tekstong pampanitikan. May taglay rin palang naratibo ang mga ilustrasyon tulad ng emosyon ng mga tauhan sa mga guhit.
2. Sana'y ang produksiyon ng aklat pambata sa bansa ay hindi lamang nakaugat sa komersiyo. Kailangan ng mainam na marketing, lalo na ng mga aklat na premyado tulad ng PBBY at Palanca.
3. O baka naman hindi "pambata" ang mga nagwawagi sa mga paligsahang ito.
4. Mahabang debate kung may panitikang pambata ba o panitikan para sa bata sa bansa natin.

"Tops and Bottoms" ni Janet Stevens and mga Pambihirang Aklat Pambata

2007-10-20T04:52:00.000-07:00

Ito ang huling nabasa kong aklat pambata na rumehistro sa aking isip. Makulay ang mga larawan ng mga gulay. Naalala ko ang mga libro ng aking pagkabata ukol sa sai-saring gulay. Maging ang gulay na nakaguhit sa mga tiles sa aming lababo.

Caldecott Honor ang aklat na ito ni Janet Stevens, na siyang sumulat at gumuhit. Habang binubuklat ko ang aklat, na kakaiba ang anyo dahil hindi kumbensiyonal ang lay-out. Para akong bumubuklat ng kalendaryo. Pahaba ang spread na akma sa konseptong top and bottom ng kuwento.

Hango sa trickster tale ang kuwento. Mala-Brer Rabbit ng mga Afro-Amerikano. Dagdag pa, ang pagsunod sa kuwento ng karera ng kuneho at ng pagong ng mga Europeong katha. Ito siguro ang dahilan kung bakit ko gusto ang aklat--malapit ang puso ko sa mga kuwentong hango sa kuwentong-bayan pero iniaakma sa interes ng mga batang mambabasa.

Malapit talaga sa mga bata ang trickster tales dahil sa katatawanang taglay nito. Sa Pilipinas, ang ilan sa mga maituturing na trickster tales na ipinababasa sa kabataan ay ang Pilandok, Juan Tamad, at ang Carancal. Naglalaman ito ng aral sa pamamaraang di lantaran tulad ng "Tops and Bottoms" na pinagtatalunan ng kuneho at ng tamad na oso kung taas ba o ilalim ng ani ang kanilang paghahatian! Naipapakilala rin sa mga bata ang konsepto ng bahagi ng halaman at ang mga uri ng gulay. Tama nga naman, may mga halaman na mahalaga ang nasa ilalim tulad ng carrots; may mahalaga naman ang ibabaw tulad ng letsugas, repolyo, at brocolli.

Kung pag-uuspan ang di-kumbensiyonal na mga aklat pambata, naaalala ko ang mga aklat ni Emily Gravett. Ang nabanggit ko ang isa sa mga bagong manunulat at ilustrador na gusto ko dahil sa kapangahasan niya sa pagsulat at paglikha ng mga aklat pambata. Ito ang ilan sa mga sumusunod:
1. "Wolves" na nagwagi ng Greenway Medal, mainam ang konsepto sa interaktibong ilustrasyon at sa buhay na approach sa pagsulat ng non-fiction. Mainam din ang book within a book na teknik; maging ang mga munting katatawanan sa ilustrasyon tulad ng borrower's card, pangalan ng manunulat, sobre, at ang kalmot ng wolf.
2. "Orange Pear Apple Bear"--sa minimal na mga salita, puwedeng magkuwento tulad ng isinagawa sa aklat na ito. Paglalaro ito ng mga salita at kombinasyon ng mga salita. Naipapakita nito sa bata ang mayamang posibilidad ng wika.
3. "Monkey and Me"--Interaktibo muli ang aklat at minimal ang salita. Gumamit ng sangkap ng repetition kaya ang teksto nito ay tulad ng isang chant na maaaring ulit-ulitin ng mga bata. Dagdag pa, ang mga guhit sa aklat ay maaaring gayahin ng bata. Mainam itong gamitin sa mga pre-school na mambabasa para maipamalas ang kanilang kakayahan sa paggalaw at sa katawan.

Ang Tagal Kong Nawala

2007-10-20T04:36:00.000-07:00

Pero hindi naman ako tumunganga.
Halos isang taong dormant ang blog na ito.
Ngayon, pangako kong magiging aktibo sa pag-uupdate dito.
Tutal, naka-broadband na ako. di tulad noon na dial-up at pahirapan ang makakonekta sa internet.

Akma siguro gumawa muna ako ng mga listahan tulad nang sinimulan ko ito dati.

Listahan ito ng mga gusto kong gawin.

1. Mag-aral magdrive sa summer.
2. Tapusin ang huling revision ng unang aklat ng mga sanaysay.
3. Basahin na ang huling installment ng Harry Potter.
4. Bumili ng treadmill para walang lusot kung sakaling tinatamad mag-cardio.
5. Magpagawa ng bagong bookshelf sa bahay ng aking magulang.
Iyong malaking-malaki para magkasya ang nag-uumapaw na libro sa aming apartment.
6. Tapusin na ang pag-eedit ng Lagda.
7. Magsulat ng mga bagong kuwento.
8. Ituloy ng inaalagaang proyekto kasama sina Bernadette at Maynard.
9. Bisitahin ang aso naming nagngangalang "Sara"
10. Ipadevelop ang mga pictures noong graduation at bisita sa Thailand.

Masaya ako noong nakaraang linggo dahil nakasulat ako ng tatlong bagong kuwento!
Bakit ang bilis? tanong ng aking kaibigang-kaworkshop.
Matagal na kasi ang incubation ng ideya. Dapat nga sana, isasama ko ito sa aking
disertasyon pero hindi ko na inihabol kasi kulang na sa panahon.

Tama nga ang sabi ni Ma'am Gaying Rubin, ang aking ina sa pagsulat, na may mga ideyang
dapat munang itago nang matagal bago isulat. Ngayong weekend, susulat ako ng bagong
kuwento na pagtupad naman sa aking pangako kay Ma'am Rose sa kaniyang proyekto ukol
sa panitikang pambata at kapayapaan. Kinausap ko na si Jane para ipabasa muna ito sa anak
niyang si Bien para makatulong sa development ng teksto.

Hindi ko alam kung excited ako next semester. May nobela akong dapat matapos sa darating na Marso.
Paano ko kaya ito maisusulat? Kung sabagay, may mga ideya na ako at panimulang pananaliksik.
Marahil, sa Pebrero, pupunta ako ng Batanes para makita ko ang aking materyal. Baka nga doon ako magbertdey!

Tatlong subjects lang ang ituturo ko next semester. Ayaw kong mapagod. Alas-10 ng umaga ang simula para hindi
na ako tulad ng multo na gigising nang alas-6 ng umaga. Nakakapagod gumising nang maaga. Sumusungit ako
sa aking mga estudyante!

Sa susunod muli ang mga updates...

2006 National Children's Book Day

2006-07-21T20:45:00.000-07:00

Tuwing ikatlong Martes ng Hulyo, ginaganap ang National Children's Book Day sa bansa bilang paggunita sa pagkakalathala ng "Ang Pagong at ang Matsing" ni Dr. Jose Rizal sa "Trubner's Oriental Record" sa London. Bilang pagdiriwang sa alaalang ito, ang mga manunulat para sa kabataan ay nag-aalay din ng kanilang mga aklat para sa bagong henerasyon ng mambabasa. Naglunsad ako ng tatlong aklat ngayong taon: "Mga Selyo ni Lolo Benicio", "May Alaga akong Butanding" at "Mariang Sinukuan: Ang Diwatang Tagapag-ingat ng Bundok Arayat" na inilathala ng Vibal Publishing. Kasama sa larawang ito sina Dr. Lalaine Yanilla-Aquino at Prof. Heidi Abad na kapwa guro sa Kolehiyo ng Arte at Literatura at kasamahang panelist-mentor sa 1st FEU Tamaraw Writeshop for Children's Literature sa Baguio noong nakaraang Abril. (Larawang kuha ni Bb. Zarah Gagatiga ng PBBY. Salamat.)

Paglalakad

2006-07-20T20:27:00.000-07:00

Kaytagal ko nang pinagmumunihan ang silbi sa akin ng paglalakad.
Lakad ako nang lakad, paikot-ikot para matanggal ang malagkit na pagkakakapit ng taba sa aking kalamnan.
Lakad ako nang lakad na walang eksaktong destinasyon. Hindi ako tulad ng ilang manlalakbay na tukoy ang mga lugar na pupuntahan.
Ngayon, batid ko na ang halaga ng aking paglalakad.

Para sa aking puso.

Tuwing umuulan, masarap tumula-tula

2006-07-13T09:13:00.000-07:00

Sayang naman ang romansa ng panahon kaya heto, nakasulat ako ng dalawang tula. Hindi pa ito pino, nahihiya pa akong tawaging "tula" pero gusto kong paniwalain na nagsulat nga ako ng "tula". Nakakainspire talaga ang bugso ng mga tubig at ang lamig na dulot nito. May sariwa itong naidulot sa akin. Nagising kaya ako? Ewan. Ang tatlong tula ay para kay C. Sana, magustuhan niya. Utang ko sa kaniya ang karanasang ng persona sa tula.

***

Alamat ng Punong Kabalyero

Unti-unti nang nalalagas
ang mga pulang talulot ng punong kabalyero.
Tapos na ang tag-araw
at ngayon, buwan ng Hunyo,
may naghihingalong baga sa aking paanan—
sinisimot ng hamog ang kaniyang sidhi
habang binubuhay ng mga diyoses ng lagablab
ang nalalabi pang tingkad.
(Kagila-gilalas, sa isip ko,
ang kamatayan ng mga duguang bulaklak
ay nagsilang ng isang alamat.)
Maaari kayang pinag-alab ang mga talulot
ng mga pulang-pulang pagnanasang pinaslang,
pinaslang dahil hindi mabibigyang-ngalan?
Tumilamsik kaya ang dugo, umagos at nalikom sa kung anong antas
Ng lihim na dagat-dagatan sa kailaliman ng mundo?
Nais ko’y angkinin ang mga talulot,
Ako itong kabalyerong laging nangangarap
Ng mga tanghaling-tapat ng mga tag-araw;
Mapaso man itong hubad na palad
bago pa man maagnas ang kanilang angking ningas.

Hunyo 29, 2006

***

Itong pagbubukas ng pinto

Matagal ko nang isinusumpa ang pagbubukas ng mga pinto.
Minsan nang bumigay ang susi sa aking pagsuko
na may gabing ako ang hinihintay at pagbubuksan.
May kung anong bumabara sa lagusan
kaya pinagpapawisan ako sa tuwing nagmamadaling
umuwi para salubungin ang mga pusa nating naglalambing
at pagkaraa’y hihilata sa kamang may marka
ng ating pinagsaluhang pananaginip at pagkakahimbing.
Kanina, matapos ang muling mahuli ang sariling
binabakas ng iyong mukha sa kawalan,
mas naramdaman ko ang hirap nitong pagsuong.
Batid kong batid mong kalilinis lamang ng bahay.
Maganda ang isasalubong sa iyo ng makintab na sahig,
puting dingding ng banyo, bagong-labang kobrekama,
at kakakabit na kurtina. Batid kong ngiti ang iyong isasalubong
sa bawat hakbang papaloob sa ating mga pinagdikit na kahon.

Ngayon, hinahanap ko ang bukas na telebisyon
na naglalako ng mga hungkag na aliwan,
ang mga hiyaw ng tila batang nahuhumaling sa kaniyang laruan,
ang takureng ginamit sa pagkakape sa umaga,
at ang mga puswelo para magkaroon ng lakas
ng loob sa bawat pagsisimula ng ating mga araw.
Hinahanap ko ang mga porselana ng ating pagtatagpo
sa mga hapunan, maging ang basang tuwalyang
nag-iiwan ng mantsa sa balat ng ating higaan.
Lahat ng ito’y nanlilisik na nakasalansan.

Nais ko’y muling mabulabog ang mga parihaba nating mundo.
Nais kong pasukin, kung iyong mamarapatin, ang mga silid
na may bakas ng pakikipagbuno sa ating mga araw.
Iyon, mahal, ang susi para malangisan
ang kinakalawang na kandado’t serdura.

Hulyo 13, 2006

***

Ngayong umuulan

Ito na ang katuparan ng ating panaginip sa Abril.
May hamog sa salamin ng durungawan,
lunti ang mga talahib at mga dahon ng atis,
humahampas sa mukha ang hagupit ng hangin,
nanunuot sa kalamnan ang pinong-pinong tubig.
Ngayong umuulan, naalala ko ang mga mangkok
ng tinola na madalas nating pagsaluhan.
O ang iyong lutong sopas, na pamanang resipi ng iyong ina,
na nagpapagunita sa ating pagkabata.
Minsan ko nang sinabi, sa tila ritwal na paghigop,
pinaghihilom nito ang mga pagal na damdamin
at humihikbing kaluluwa. Nais kong maggayat
ng luya at piliin ang pinakamabisang dahon ng sili,
o kaya’y hiwain sa pinakamaliit na parisukat ang carrot
at himayin sa pinakahibla ng nilagang manok
ngayong mga gabing umuulan.

Ngayong umuulan, kaysarap sanang magtalukbong
sa kumot at mangarap ng mga kaharian mula sa unan.
Kay inam magkunwaring mga batang naglulundag
na walang pasok kinabukasan.
At pagkaraan, tayo’y nagsasalikop ng mga katawan
para kapwa natin labanan ang mga halimaw na kidlat at ginaw.
Sana’y sa iyong pagbalik ay bumubuhos ang ulan.
Masuyo nating pakikinggan ang orkestra ng mga nagising na palaka.
Magpapaanod tayo ng mga bangkang-papel
ng pangarap at manalig sa kaniyang katuparan.

Hulyo 13, 2006

Memo sa Sarili, Pagkabata, at Huling Nabasa

2006-07-01T21:41:00.000-07:00

Unang Linggo ng Hulyo-makasulat ng dalawang kuwentong pambata. Ititigil ko muna ang panonood ng sine at DVD. Ititigil ko muna ang pagsurf sa net.

Hulyo 25: Deadline ng Pagsusulat ng Proposal para sa PhD.

Isang magandang text message na ipinadala sa akin ni Elyrah:

Proofs dat you enjoyed your childhood:

--nagbyebye sa eroplanong dumadaan
--naglaro ng chinese garter with the golden rule “dead mother, dead lahat”
--naglaro ng langit-lupa, PSPS, pog, tex, bangkang papel, dampa
--kabisado ang kantang “batibot”
--nakipagbahay-bahayan
--ayaw matulog sa tanghali
--nakipagsuntukan o sabunutan sa kaaway tapos tatayo nang matapang at aawit ng “nyenyenyenye, hindi naman masakit.”

Ganito naman ang bersiyon ko. Heto ang mga matitingkad na eksena ng aking pagkabata:

--Naligo sa malakas na buhos ng ulan at pumuwesto sa alulod dahil sa malakas na buhos nito. Hindi ko alintana kung ang bubong ay may jebs ng pusa.
--Magpaanod ng bangkang papel habang malakas ang ulan.
--Magyugyog ng mga puno ng mangga para bumagsak ang mga salagubang.
--Hulihin ang mariposa at ilagak sa kahon na may bulak.
--Mamitas ng mga pulang-pulang aratiles at magmiryenda ng mga kamias na may sawsawang asin.
--Maghanap ng “ginto” sa aspaltong kalye.
--Makipagbahay-bahayan, bangko-bangkuhan, titser-titseran sa malawak na hardin ng kapitbahay
--Ang sumakay ng tsubibo at katerpilar, at masaksihan ang amazonang kumakain ng buhay na manok sa perya
--Manood ng “Ang Mga Batang Yagit” (na-miss ko sina Tom Tom at Jocelyn) at “Anna Luna” sa tanghali. Pati ng “Shaider” sa mga hapon ng Sabado ba o Linggo
--Maglaro ng pinoy-style na football na mala-baseball ang tuntunin
--Mangolekta ng stamps, stationery, coins, butones, at shells.
--Kabisado ko rin ang kantang “Batibot”
--Ayaw kong matulog sa tanghali. Gusto kong manghuli ng tutubi sa playground. Pati ng gagamba at tipaklong. O makipagpatintero.
--Nanghuhuli ng gurami at maliliit na isa sa bukid na bahagi ng unibersidad
--Magbasa ng komiks na ipinaparenta ng kapitbahay.
--Magtinda-tindahan ng sago’t gulaman.

Huling Napanood:

“Real Women Have Curves”—Hiniram ko ang video na ito sa library ng departamento. Nagustuhan ko ang patong-patong na isyu, tulad ng patong-patong na bilbil ng tauhan sa pelikula: ang usapin ng katawan, ang usapin ng mga babaeng natali sa cheap labor, ang halaga ng pagkabirhen, ang pagpapatuloy ng sariling ambisyon kahit salungat sa tradisyong pampamilya, ang pagkakaroon ng tiwala at pagpapahalaga sa sarili, ang paghahanap ng sariling “ginto”, pananalig sa sarili at pagkilos tungo sa sariling kaligayahan. Hindi na-resolve ang lahat ng usapin. Magiging pantasya naman kasi kapag na-resove lahat. Pero gusto kong eksena ang akto ng paghuhubad ng mga babaeng tauhan. Kahit pa balot sila ng mga cellulite, mga bilbil, at taba? Pagtutol ito sa dikta ng lipunan na dapat ganito at ganyan ang katawan ng babae. Sa eksenang ito, masasabi kong hindi ko sinayang ang oras ko. Mas mabuti ito kaysa manood ako ng “Superman”.

Mga Huling Nabasa:

“Zen Shorts” ni Jon J. Muth—Caldecott Honor Book ngayong taon at masasabi kong mas maganda kaysa sa nagwagi ng medalya. Kasing-cute ni Totoro ang panda na si Stillwater. Nakapaloob sa aklat ang tatlong klasikong Zen stories na inihandog ng autor sa mambabasa—isang matandang lalaking nagregalo ng lumang damit sa magnanakaw, ang suwerte o malas na di matimbang at mahulaan ang halaga, at ang monghe na may bagaheng hindi niya mabitawan. Ang kuwento ng bagahe ang pinakasimple at pinakamalalim sa lahat. (Nagustuhan ko na kapag naibaba ko na ang bagahe, hindi ko na ito “dadalhin” pa sa mga susunod pang araw.) Tulad ng mga Asyanong salawikain, ang mga Zen stories ay ikinuwentong pilosopiya. Patunay ito sa katalinuhan at sa munting hiyas ng asal ng mga Hapon. Teknik ng autor ang paglikha ng isang representasyon ng tauhang storyteller. Lilikha ito ng sitwasyon para iangkop ang pagkukuwento sa mga bata.

“Henry and Mudge and the Great Grandpas” ni Cynthia Rylant—Ito ang kauna-unahang aklat na nagwagi ng Theodor Seuss Geisel Award para sa mga aklat para sa higit na nakababatang mambabasa. Akmang parangal sa ambag ni Dr. Seuss sa ligaya ng pagbabasa. Kabaligtaran ng mga aklat ni Seuss, hindi nakatutuwa ang aklat na ito. Pero, magaan at nakalulan sa benign na mundo. Ipinapakita sa mga batang mambabasa ang ligya ng buhay kahit matatanda na ang mga tao. Walang conflict o tunggalian. Walang drama. Walang tema ng kamatayan, pagkakasakit, kalungkutan sa pag-iisa. Selebrasyon ito ng isang perpektong Linggo, ng engkuwentro ng bata at matanda, at ng isang hapon na natuklasan ng bata at ng kaniyang aso ang lawa-lawaan sa gubat, ang paglangoy kasama ng mga matanda, at pagmemeryenda ng spaghetti with meatballs.

“When I’m Big” ni Debi Gliori—Nasa gasgas (sa totoo lang, gasgas na gasgas talaga) na teknik ng mga enumerasyon ng paghaharaya ng bata kung siya ay matanda na. Ipinapakita rito ang mahinahong subersiyon ng tauhan na gagawin ang kaniyang nais na walang superbisyon ng magulang at nakatatanda—magpuyat, kumain ng mga nais kainin, ipagmaneho ang ama kaysa siya ang pasahero, maglaro ng pangmatandang laro, mamisikleta nang dalawang gulong. Namuhunan ang manunulat sa enumerasyon, ang kaso’y hindi lahat ng kaniyang inilahad ay interesante. Gayunpaman, malakas ang dating ng wakas ng pag-iisa-isa. Sa pagmumuni ng bata, naisip niyang mainam din palang maging musmos. May pasaporte siya para makitulog sa pagitan ng sariling ama at ina. Tinagurian niya itong “safest place in the world”. Romantiko at klasiko ang ganitong motif. Sa mga fairy tales, ang maiwan ang batang mag-isa sa daigdig, ang maabandona ng magulang, o iligaw sa gubat ay nagpapaliwanag sa kanilang matinding kinatatakutan. Kaya may mga librong nagpapatibay sa tungkulin ng mga magulang para makaramdam ng katiwasayan ang mambabasa.

“The Dragon Machine” ni Helen Ward—Nang una kong makita, nabighani ako sa ganda ng mga larawan. May pagka-Jon Scieszka ang mga guhit pero malamlam ang gamit ng mga kulay. Makaraang basahin, higit palang maganda ang kuwento. Ukol ito sa isang invisible na bata na siya lamang ang nakakakita ng mga dragon sa paligid. Sa pananaw ng mga matatanda, imaginary lamang ito. Dahil natukoy ng bata ang dragon, nagbunga ito ng gulo. Nagpasimula ang bata ng adbentura, tulad ni Pied Piper na titipunin ang mga munting dragon at dadalhin kung saang isla. Nilikha ng bata ang kaniyang dragon machine, inakit ang mga dragong makukulit hanggang sa lumagpak ito sa isang isla. Malabo ang nais sabihin ng kuwento ito—hindi malinaw ang problema ng bata, maraming lebel ng pagpapakahulugan, hindi rin malinaw ang resolusyon. Nakadepende ang kuwento sa mga tagong teksto sa mga larawan. Pero may iisang kakintalan akong nakuha: may makapangyarihang mata ang bata na daig ang anumang makina.

Ganito rin ang diwa ng “Snow” ni Uri Shulevitz—Sa tagpuang Russia o di ko matukoy na bansa sa Europa, may batang nanalig na babagsak ang snow. Nakita niya ang isang snowflake na agad naglaho. Gayundin ang pangalawa. Walang naniwala sa kaniya dahil hindi naman puti ang paligid. Iyon din ang sabi ng telebisyon: walang snow. Pero mapagmasid at naniwala ang bata. Nanalig siya sa sariling pagmamasid. Sa huli, umulan nga ng niyebe at naging puti ang paligid. Selebrasyon ito ang kapangyarihan ng tinig ng bata.

“Pedro and Me” ni Judd Winnick—Isang graphic novel na ipinahiram sa akin ng kaguro. Magandang babasahin para sa AIDS education. Ukol ito kay Pedro Zamora na naging HIV positive sa gulang na 17 dahil sa kaniyang mga karanasan sa nakatatandang lalaki. Limang taon lamang ang kaniyang itinagal matapos ang pagkakatuklas na iyon. Hindi niya sinayang ang kaniyang buhay sa desperasyon. Sinikap niyang magmahal at magkaroon ng misyon sa buhay. Nabuhay siyang nagkalat ng impormasyon sa safe sex at digital sex. Kinilala ng bansa ang tunguhin nyang iyon. Malagim ang detalye sa aklat ukol sa mga sakit. Hindi ito nananakot pero sa pagkakalarawan, nararamdaman ko ang lungkot na hindi makapagsalita, ang hindi makaalala, ang hindi makagalaw, at ang atakehin ng mga mikrobyong kayang patayin ang maysakit.

Muni-muni bago Pumunta sa PGH

2006-06-28T23:02:00.000-07:00

Dadalaw kami ni Ma'am Gaying sa maysakit na kaguro sa PGH. Bigla ko tuloy naalala ang nangyari sa akin noong Enero sa pareho ring ospital. Bakit kaya malapit sa mga sakit ang mga kaguro ko? Sakit sa baga, impeksiyon sa atay, bukol sa matris, tinatamad na kidney, kanser sa suso ang kadalasang mga sakit. Ito kaya'y bunga ng trabaho naming laging nailalantad sa dami ng mga estudyante na may pabaong mikrobyo? O bunga ng mga di nagagamit na matris dahil sa oras ng paghahanda ng leksiyon? O sa tensiyon sa pagpapanatili ng kagalingan sa akademiya?

Kinakabahan ako sa pagpuntang ito. Tila ba babalikan ko ospital na nagsalba ng aking buhay, pero isinusumpa kong babalikan dahil sa laganap na pagdurusa sa paligid--paralisadong matanda, mga nakapilang maralita para sa kakarampot na tulong ng gobyerno. Naalala ko ang mismong paglabas ko ng ICU noon, nakasama ko sa elevator ang isang bangkay. Magkatabi kami: ako na naisalba, ang siya, na walang pangalan, ay sumuko at isinuko ang buhay.

Mukha namang magagamot ang maysakit kong kaguro. Sana'y walang bumulagang mga bagong sakit para sa kaniya. Kailangan niya ng dalaw. Wala siyang pamilya at kasamang tutulong sa kaniya. Mahirap ding tumandang mag-isa, naiisip ko. Dapat ay mag-invest sa relasyon, sa kaibigan, sa pakikisama.

Rehearsal ng isang lamay ang isang pagkaratay sa ospital.

Ewan ko, nagpapaka-profound na naman, pero parang gusto kong manigarilyo.

Kaligayahan ngayong Linggo

2006-06-18T13:24:00.000-07:00

Kahit hindi ako makatulog, masaya ako. Bumawi naman ako ng tulog noong Sabado. Tulog mantika raw. Ang dami kong iniisip, ang daming deadlines. Iniisip ko pa lang, napapagod na ako.

Ngayon, nasa bahay ako ng magulang ko sa Antipolo. Para akong nakatira sa praire kapag nandito ako. Mabuti na lang, may linya ng telepono dito kaya naisipan kong makapagblog.

Father's day pala kaya ako umuwi. Nagdala ako ng masarap na pandesal dito, lechong manok, at saka ubod ng sarap na herb cream cheese mula sa Pan de Manila. Umuwi rin ako para kunin ang mga libro ko sa bahay ng magulang ko. Ginawa akong tambakan ang bahay nila ng mga librong nabasa ko na, mga librong di ko muna babasahin, o mga librong baka nga hindi ko na mabasa pa.

Sa madaling sabi, nagtrabaho ako dito. Hinalungkat ko ang mga librong mapagkukunan ko ng mga tula at kuwento para talakayin sa klase. Pagkatapos maghalungkat, pinanood namin ang "March of the Penguins" na isa ako sa mga nagsalin sa Filipino. Mukhang successful naman ang pagkakasalin kasi naintindihan ito ng aking magulang at kapatid. Hindi sila naantok sa wika. Magaan ang pagkakarebisa dito mula sa orihinal kong pagkakasalin na iniangkop ko pa sa pagkapoetiko ng iskrip na binasa ni Morgan Freeman. Si Sharon Cuneta pala ang nag-voice over dito sa dokumentaryo. Magaan ang boses niya at para niya akong anak na kinukuwentuhan ng isang bedtime story. Sana, magustuhan ito ng nakakarami. Hindi ko alam kung kailan ito ipalalabas sa sinehan.

Huling nabasa:
"Dance, Tanya" ni Patricia Lee Gauch--tungkol sa isang batang gaya nang gaya sa kaniyang ate sa pagsasayaw ng ballet; ukol sa determinasyon na sumayaw at ipakilala ang talento ng cute na bida. Kapuri-puri ang mga nakakatanda sa libro na nag-uudyok sa bata na ipagpatuloy ang kaniyang hilig.

"Water Dance" ni Thomas Locker--Isang tula na inihalintulad ng buhay ng tubig sa sayaw. Pumapatungkol ito sa water cycle. Mainam ang pagsasalikop ng siyensiya at tula at sining biswal sa aklat na ito.

"Brother Eagle, Sister Sky"--Ukol sa katutubong pilosopiya ng mga Indians sa Amerika na itinuturing na kapatid ang ilog at ang agila. Sagrado para sa kanila ang mundo at kapatid nila ang mga bulaklak kaya dapat alagaan. Mainam na aklat ito para idiin ang halaga ng pangangalaga ng kapaligiran sa pagpapanatili ng buhay ng mga etnolinggwistikong grupo.

"A House is a House for Me" ni Mary Ann Hoberman--Patula at may disenyo ng enumerasyon sa buong aklat, pinalalawak nito ang imahinasyon ng mambabasa kaugnay sa pagtalakay sa ideya ng tahanan at sisidlan.

"If I Had a Dragon" nina Tom and Amanda Ellery--Ayaw ng ating bida na makalaro ang kaniyang kapatid na sanggol kaya nag-isip siyang sana ay makalaro na lang niya ang isang dragon. Hmmmm, medyo gasgas pero nakakatuwa ang ilustrasyon at ang pagiging mapaglaro ng texto. Paano nga naman makakalangoy ang dragon? Paano kung ito ay sumipol?

"Chrysanthemum" ni Kevin Henkes--Ukol muli sa batang daga (tulad nina Owen at Lilly) na may kakaibang pangalan ayon sa bulaklak. Akala niya, perpekto ang kaniyang pangalan hanggang sa siya ay pumasok na ng paaralan. Ipinakita dito ang lupit ng mga bata sa panunukso (tama bang amuyin siya at ituring siyang bulaklak na pipitasin?) at ang hamon ng pagiging kakaiba, kahit sa pangalan lamang.

Bakit nga pala ako masaya?

Pagkaraan ng mga tatlong taon, muli akong nakasulat ng tula.

Saka ko na lang ibabahagi sa inyo.

Pero ito ang ilan sa mga linya:

"Katawa-tawa, naisip ko,
ang kamatayan ng mga duguang bulaklak
ay nagsilang ng isang alamat"

Ang saya!

Kung Ano ang Ginawa ko Ngayong Weekend

2006-06-17T14:32:00.000-07:00

Una'y bumawi ako ng tulog. Kulang na kulang ako rito. Nanibago akong may sinusunod na iskedyul sa pagtulog at paggising. Hindi ako makatulog. Ang dami kong iniisip (O baka marami ring pinapantasya). Natatakot akong hindi ko marinig ang alarm clock. Baka malalim ang tulog ko. Baka paggising ko, tanghali na. Kaya hindi ako makatulog. Gusto kong pumasok nang maaga. Ayokong magising na alam kong mahuhuli ako. Hindi maganda ang ganoong gising. Mabuti hindi ako matutulog.

Bakit naman kasi kapag malapit na akong bumangon, saka naman ako dinadalaw ng antok?

Pangalawa'y nagsulat ako. Ng silabus.
May bago ba akong maibibigay na readings?
Ano na nga ba ulit ang layunin ng kurso?
Ano-ano naman ang aking requirements sa klase?
Iyan ang isang paraan kung paano pumatay ng manunulat.
Pagturuin mo.
Bigyan din ang posisyon.
At pasulatin ng mga business letter sa kung sinong guro, presidente, dekano.

Pangatlo'y nagtapon ng mga dapat itapon.
Lumang readings na hindi ko nabasa.
Lumang tala sa mga papel.
Lumang notebook.
Bakit kasi ako mahilig magtago ng kung ano-anong papel?
(Napapansin kong mahilig akong magtapon bago ako magsimulang magsulat.)

Pang-apat, naglipat ng mga kanta sa iTunes. Tumambak na ang mga cd's.
Kailangan nang isilid ko sa laptop ko para maisalin ang iba sa iPod.
787 songs na ang laman ng iTunes ko. Pupuwede na akong mag-sound trip ng dalawang araw nang hindi umuulit ng kanta. Puwede bang hindi umulit? Lalo na kapag gusto ko ang kanta?
Ngayon, ayokong ma-virus muli ang aking computer. Maiiyak ako kapag mabura ang mga koleksiyon kong mga awitin.

Panglima, nagsalin ako ng mga notes ko (mas akmang tawaging mga listahan ng mga pamagat) ng mga susulatin kong kuwento para sa aking disertasyon. Ang sarap mangarap na may katawan na ang mga pamagat na iyon.
Mahilig akong magsimula sa pamagat. Mahilig akong magsulat ng mga pamagat.
Inspirado ako kapag maganda ang pamagat.
Nagkakalaman na rin pala ang notebook ko ng mga ideya para sa aking kritikal na papel.
Sana, makahanap ako ng panahon para maisulat ito at maipresenta na sa aking panelists.

At panghuli, kumain ng masasarap. Pagdiriwang sa aking kalusugan.
Wala akong diabetes!
Ang sarap ng sinampalukang manok, suman at tsokolate, at ng mango torte.
Pati ang grilled chicken ng Colasa's.

Mga naidagdag sa aking makina:
The Essential Michael Jackson--Nandito ang "Rock With You", "Heal the World", at ang "I Just Can't Stop Loving You"
Nothing is Sound ng Switchfoot
Sergio Mendes Timeless--Ang cool ng "Mas Que Nada" feat. Black Eyed Peas
Sitti Cafe Bossa--Hanep ang "Tattooed on My Mind" niya
James Blunk--dahil sa kantang "You're Beautiful"
Madonna--House the Music of Club
Silent Alarm ng Bloc Party--hindi ako nagpapanggap, gusto ko lang talagang lumawak ang panlasa ko sa musika; poetiko ang mga pamagat ng mga awit sa loob
No Name Face ng Lifehouse
Get Lifted ni John Legend--paborito ko ang kaniyang "Ordinary People"
The Best of Tracy Chapman--kinikilabutan pa rin ako sa "Fast Car" niya
Brown Man Revival--Galing ng "Maling Akala". Mas maganda sa orihinal
Cyndi Lauper's The Body Acoustic
Room for Squares ni John Mayer--dahil sa "Your Body is a Wonderland" niya
Greatest Hits ni Lani Misalucha--boses anghel ang babaeng ito
Siyempre, In Between Dreams at ang Curious George soundtrack ni Jack Johnson

Mga Uyayi ni Jack Johnson

2006-06-17T13:49:00.000-07:00

Sampol ng awit sa "Sing-a-Longs & Lullabies for the Film Curious George"

Lullaby
When you’re so lonely lying in bed
Night’s closed it’s eyes but you can’t rest your head
Everyone’s sleeping all through the house
You wish you could dream but forgot to somehow

Sing this lullaby to yourself
Sing this lullaby to yourself

And if you are waiting, waiting for me
Know I’ll be home soon darling I guarantee
I’ll be home Sunday just in one week
Dry up your tears if you start to weep

And sing this lullaby to yourself
Sing this lullaby to yourself

Lullaby, I’m not nearby
Sing this lullaby to yourself
Don’t you cry, no don’t you cry
Sing this lullaby to yourself

Cause when I arrive dear it won’t be that long
No it won’t seem like anytime that I’ve been gone
It ain’t the first time it won’t be the last
Won’t you remember these words to help the time pass

So when you’re so lonely lying in bed
Night’s closed it’s eyes but you can’t rest your head
Everyone’s sleeping all through the house
You wish you could dream but forgot to somehow

Sing this lullaby to yourself
Sing this lullaby to yourself
Sing this lullaby, sing this lullaby
Sing this lullaby to yourself

* * *

Mukhang mabait.
Mukhang simple.
(Para namang kilala ko.)
Malamig ang boses.
Magaling maggitara.
`Gandang sumulat.
Nakakaantok kumanta.
(Insomniac ako lately.)

Crush ko. Ahahaha.

Unang Araw ng Eskuwela

2006-06-13T15:30:00.000-07:00

At hindi ako pumasok.

Hindi ako sumipot sa mga klase ko. Wala pang mga classcards. Wala pang class lists. Na-dissolve ang kauna-unahan ko sanang pagtuturo ng masters. Nanganganib ang isang major na klaseng ituturo ko. Wala na yatang natitirang major sa departamento.

Pero nag-uumapaw ng mga mag-aaral sa PP 17 at PP 19. Basta may sex at kulturang popular, dadagsain ng mga estudyante.

***
Ang ganda ng "Cars"! Ngayon lang ako muling napahanga sa animation makaraan ang "Finding Nemo" at "Triplets of Belleville". Maaga akong pumasok kanina, hindi para magklase kundi para mamahala ng kung ano-ano. Nag-ayos ng class list ng departamento, encode ng mga na-dissolve na klase, at nagbukas pa ng mga bago. Umattend din ako sa freshman orientation ng kolehiyo. Makikipanood lang sana; sasamahan ang tagapangulo. Pero naisama akong ipakilala sa mga freshpeople ng kolehiyo. Sige na nga. Masaya naman ang ipinapakilala sa mga mag-aaral.

Payo ng dekano: "Maging idependiyente. Patunayang sila'y mga iskolar ng bayan."

Maaga akong pumasok kasi alam kong makakapanood ako ng sine pagkatapos ng opisina. Utak bakasyon pa rin ako, mula sa dalawang taong pamamahinga.

***

May isa akong dahilan kung bakit nagigising ako ng maaga.

Hindi ko na isinusumpa ang tunog ng alarm clock.

Mayroon pang dahilan. Hindi ko lang maikuwento.

O baka wala namang kuwento.

***

Nagkita kami ng matalik kong kaibigang guro.

Sayang, may kasama siyang ibang guro sa tanghalian.

May kasama rin naman akong iba.

Nagkasama kami ng ilang minuto sa mesa. Pero kagyat na nagpaalam.

Nagbabago na nga ang panahon. Dati, kami ang tinaguriang Bobbsey Twins, na nagyoyosi hanggang hikain. Saka na lang kami kukuha ng panahon. Para magkape at mag-update ng buhay-buhay.

Tatapusin muna namin ang aming disertasyon.

Pero naikuwento ko sa kaniya ang kalahati ng dapat kong ikuwento. Bitin siya. Pero nalungkot. At natuwa. At nagulat.

***

Wala akong diabetes! Mali ang hinala ng cardiologist ko.

Nakuha ko na ang blood test ko. Normal ang blood glucose ko.

Normal na ang bilang ng liver enzymes ko.

Normal ang cholesterol ko sa katawan.

Ipapakuwadro ko ang resultang ito.

***
Ang ganda nga ng "Cars". May mensaheng mahalaga sa pagkatao. "Hindi lang daw pagwawagi ang esensiya ng buhay," sabi ng pelikula. Ang ganda ng animation--ang limot na bayan sa disyerto, ang naagnas na bundok, ang waterfalls. Naging tao ang mga kotse. Nag-iba na tuloy ang tingin ko sa mga ito. Ang galing ng acting, nakukuha lang sa galaw ng mata.

***
Napanood ko na ang "My Own Private Idaho". Kung papanoorin ko ulit, baka ang gitnang bahagi na lang ang aking balikan. Nandoon ang pinakaubod/pinakabuod ng kuwento.

***
Amoy bawang ang hininga ko.

Dalawang kutsarang garlic ang kinain ko para sa tanghalian. Para sa isang mangkok ng mongolian ko kanina. Nakakainis. Hindi naman talaga ganito ang amoy ng hininga ko.

***
Natapos ko na ang "100 Best Books for Children" ni Silvey. Nakahanap ako ng kopya ng "Interpreter of Maladies" sa Booksale. Mukhang maganda ang pasok ng linggo ko.

***
May hinahanap akong senyales, matagal na panahon na. Mga tatlong buwan na.

Kung dumating iyon, aalagaan ko.

"Lon Po Po" ni Ed Young

2006-06-09T00:35:00.000-07:00

"Lon Po Po" ni Ed Young--Heto naman ang bersiyong Tsino ng "Little Red Riding Hood." Medyo hindi ako komportable sa subtitle ng aklat na ito dahil sa pananaig ng kuwentong Europeo sa mga folk tales. Mainam ang paggamit ng wolf para ipakita ang takot ng mga bata sa mga estranghero at sa mga masasamang-loob. Ipinamalas ng mga bata ang kanilang tagong talino sa pagharap sa pangil at bangis ng wolf. May pakiramdam ako na pinagaan ang karahasan sa kuwentong ito dahil ang paglaban ng bata sa hayop ay pailalim at tila hindi sinasadya. Mahusay ang pagkakagamit ni Young ng mga kuwadro sa mga spreads ng aklat niya; nagbibigay ito ng pakiramdam na dumadaloy ang pangyayari at hindi istatiko lamang.

You're Just What I Need--Hindi ko sinasadya na tungkol sa pagkalinga at seguridad ng pamilya ang dalawang kuwentong aking nabasa (nang palihim sa Fully-Booked. "No Private Reading" ang sabi ng karatula.) Umiinog sa guessing game ang daloy ng kuwento ni Krauss. Pakikipagkaro ito ng isang ina sa kaniyang anak na nakatago sa talukbong ng kumot. Ano kaya ang nasa loob ng kumot na iyon? At saka dumaloy ang kuwentong tigib sa bungisngis. Pinatatatag ng aklat na ito ang ugnayan ng magulang sa anak sa pamamagitan ng isang laro.

Nakahanap ako ng kopya ng "100 Best Books for Children" ni Anita Silvey. Noong una, ayokong maniwala sa ganitong mga listahan. pero binili ko pa rin ang kopya. Hindi ako nagsisi sa pagbili ng kopya--magaan ang pagkakasulat, nakakaengganyo ang mga buod, at nakakaaliw ang mga inside information sa produksiyon ng mga aklat. Halimbawa, unanimous pala ang pagkakapanalo ni "Witch of Blackbird Pond" sa Newbery Medal. May isang librarian pala ang nagkait ng Newbery Medal sa Charlotte's Web. Nakaranas pala ng emosyonal na problema ang anak ng sumulat ng Winnie the Pooh dahil nakabatay sa kaniyang buhay ang aklat. Nawala pala ang orihinal na artwork ng "A Chair for My Mother." At dumaan pala sa maraming rebisyon (sariling pagrerebisa) ang "Holes" at nagantimpalaan ito ng Hornbook, Newbery at National Book Award.

Nagkaroon ako ng kopya ng "C.RA.S.H.", "My Own Private Idaho", at "Latter Days." Salamat kay V sa pagpapakopya at pagbibigay sa akin ng kaniyang extrang kopya.

Dalawang Pelikulang Muling Pinanuod, Atbp.

2006-06-02T15:11:00.000-07:00

Napanuod ko na ang dalawang pelikulang ito, halos isang dekada na ang lumipas. Pinapanood ito sa amin para sa scriptwriting class. Hindi pa uso noon ang cd at dvd; wala pang subtitles ang mga pinapanood. Bihira ang mga telebisyong may closed caption. Nang makita ko sa HMV ang dvd copy ng dalawang pelikula, binili ko kaagad. Gusto kong muling panoorin ang pelikulang ipinapanood sa aming klase, muling alamin kung magugustuhan kong muli ito, at paano ito nakaapekto sa aking pagkamalikhain.

"The Story of Ju-duo" ang una. Nagustuhan ko ito dahil sa pagtuntong ko ng kolehiyo, ang akala ko sa pelikulang Tsino ay puro martial arts lamang. Iba ang pelikulang ito. Maitutumbas sa isang trahedyang Griyego ang kuwento; masasabi pang isang Chinese film noir. Muling nanariwa sa utak ko ang paggamit ng direktor ng mga imahen sa pelikula--lalo na ang mga telang pinapatuyo matapos itong ibabad sa tinang kulay pula at dilaw. Gusto ko rin dito ang pagkukuwentong dramatiko na hindi gaanong madaldal; hindi katulad ng mga pelikulang sa Pilipinas na puro dialogo at hindi umaasa sa mga katahimikan at gamit ng mga larawan sa frame. Mainam din ang pagkakagamit ng mga dramatikong ironiya sa pelikula at ng katutubong kulay na hindi nagmamalabis sa pagka-exotiko ng lunan.

"Two for the Road"--pelikula ni Audrey Hepburn. Siyempre, noong college ako, hindi ko siya kilala. Bibihira ang kilala kong artista sa Hollywood dahil sa hindi ako madalas manood ng komersiyal na pelikula. Hindi rin nakagawian sa pamilya ang manood ng sine. Mabuti na lang, pinili kong maging major ang pelikula. Kung hindi, magiging pilistino rin ako. Sa pangalawang pagkakataon, nagustuhan ko ang istruktura ng pelikula--ang pagtatagpo ng mga nakalipas at ng kasalukuyan sa mga paglalakbay at mga sangandaan ng isang relasyon. Gusto ko ang matalino at witty na dialogo. Mainam ang pagkakasulat ng screenplay. Hindi lubusang romantiko na magkakadiabetes sa panonood. Realistikong naipamalas ang isang relasyong naaagnas dahil sa mga pangangaliwa--na naipakita sa talinghaga ng daan, sasakyan, destinasyon, at paglalakbay.

Napood ko rin ang "Pride and Prejudice" na tulad ni Audrey Hepburn, si Keira Knightly ay may matalinong disposisyon sa buhay at sa pakikipagrelasyon. Tunggaliang pang-uri ang tinatalakay ng pelikula sa pagsisimula ng isang relasyon. Kay inam ng sinematograpiya. Maaliwalas ang mga kulay. Naipakita ang pagkakahati ng uri at ang trato ng lipunan sa mga dalaga upang makaangat sa hagdanang panlipunan.

Napanood ko rin ang "Dark City"--isang matalinong paglalarawan sa mga buhay na inagaw at inangkin ng sibilisasyong mas matalino sa tao. Matalinghaga at poetiko ang pagtalakay sa pag-iipon ng gunita o memorya ng tao; maging ang paglalaro sa isang minuto upang pagpalitin ang mga gunita ng iba't ibang nilalang. Naalala ko sa pelikulang ito ang mga lipunang nagpapanggap na utopian sa "The Giver" ni Lowry at ang "City of Ember" ni DuPrau.

Natapos ko na ang "(Im)Personal" ni Rene Villanueva. Mas maganda ang una niyang aklat na "Personal" dahil sa talas ng kaniyang gunita ng pagkabata hanggang magkolehiyo. Hitik iyon sa mga matitingkad na alaala. Samantala, itong pangalawang aklat naman niya ay rekoleksiyon ng kaniyang pagiging manunulat--bilang nagtatangkang makata, mga tagumpay sa dulaan, pagsubok sa panitikang pambata, pagsulat sa telebisyon at pelikula, at paglahok sa mga oraganisasyon at workshop. May mga bahagi sa koleksiyon ukol sa mga habilin ng mananaysay sa mga nais ding magsulat. Hindi ideal na buhay ng manunulat ang ipininta sa aklat. Sa halip, puno ito ng mga pasakit, ng sakripisyo. Kulang na lang, sabihin ni Villanueva na huwag nang magtangkang sumulat. Pero, hindi naging maramot ang aklat sa pagbibigay ng payo. Napakagaan ng wika; lamang, hindi pantay ang mga kalidad at lalim ng mga sanaysay. May sanaysay na mababaw ang pagkakakalkal sa gunita, mayroon namang malalim, at mayroon namang maraming lebel ang pakahulugan kaya nagiging kritikal. Ang wikang ginamit ay hindi hadlang para mahiuntakutan ang mga bagitong manunulat sa larangan. Parang nakikinig lamang sila sa mga kuwento ng isang dalubhasang guro na nagkataong manunulat. Rekomendado ang aklat na ito sa mga panimulang klase sa Malikhaing Pagsulat.

Nablog ko na ba ang "Afternoon of the Elves"? Makaraan ng ilang linggo, sariwa pa rin sa akin ng imahen ng cream of wheat, ang maliit na ferris wheel, ang mga munting bahay sa bakuran ni Sara-Kate, ang kapayatan ng bata, ang maysakit na ina sa itaas ng bahay na may masukal na bakuran. Sinasabi ko rito, kapag nagsusulat, mahalagang isa-alang-alang ang gamit ng mga imahen o larawan. Walang biro. Ito kasi ang nagtatagal sa isipan ng mambabasa. Maaaring malimutan natin ang mga eksena, o ang tauhan, pero dapat manatiling nakapagkit sa kamalayan ang mga larawan na siyang magiging gabay upang muli't muling maalala ang buod at diwa ng nobela.

Kasalukuyang Binabasa:
"Perks of Being a Wallflower" at "Dalawang Villanueva"--Namamangka ako sa dalawang wika.

Mga Paboritong Aklat Pambata

2006-06-01T01:01:00.000-07:00

(Wala talaga akong magawa. Kaya heto, imbes na tumunganga sa pader at sa blangkong mesa, susulat ako ng listahan. Naimpluwesiyahan ako ng librong "(Im)Personal" ni Rene Villanueva sa paghahanda ng listahang ito. Maging ng Premiere Magazine na laging may mga listahan din ng mga mahuhusay na pelikula.)

1. "Out of the Dust" ni Karen Hesse--Unang introduksiyon ko sa nobelang pambata sa anyo ng tula. Malalim na sinasabi, sentimental na hindi korni, matalinghaga ang mga linya, at historikal na hindi nakakatakot.

2. "Matilda" ni Roald Dahl--Nagustuhan ko dahil sa tauhang mahilig sa libro. Naibigan ko ang pelikula at mas naibigan ko ang libro nang nabasa ko. Dito rin lalong napaigting ang galit ko sa mga magulang na philistine na gusto pang hawahan ang kanilang mga anak.

3. "Frederick" ni Leo Lionni--Nagustuhan ko ang pagbibigay ng halaga sa mga salita at talinghaga, sabihin pa na panitikan, para sa kaligtasan ng nagugutom na kaluluwa. Marikit ang ilustrasyon para sa matinding mensahe.

4. "The Gardener" ni Sarah Stewart--Marahil, ito ang picture book na bersiyon ng "Out of the Dust', bawasan lang ng matitinding eksena ng kamatayan, aksidente, at kalamidad. Kapuri-puri ang pagtatampok sa sense of achievement ng bata at sa pilosopiyang luntian.

5. "The Giver" ni Lois Lowry--Hinigop ako sa nilikhang lipunan ng nobelista. Nakumbinsi niya ako sa nilikha niyang utopian na lunan. Poetiko ang pagkakasulat at kapana-panabik ang aksiyon na hindi mababaw ang pinapaksa.

6. "Haroun and the Sea of Stories" ni Salman Rushie--Gusto ko ang detalyeng kultural, ang pagtatampok ng batang bayani, at ang napakarikit na pantasyang may kabuluhan. Muli, pinahahalagahan ng aklat ang dalisay at lantay na uri ng pagkukuwento at paggalang sa panitikan.

7. "Charlotte's Web" ni E.B. White--Bukod sa lirikal, poetiko, at matingkad na prosa, tinalakay ng nobela ang paksaing hindi aakalaing pambata--ang kamatayan bilang natural na pangyayari sa sangkatauhan at sa paligid. Nang binasa ko ang nobela, napaluha ako sa taglay nitong pagdiriwang sa buhay at pakikipagkaibigan.

8. "Ang Unang Baboy sa Langit" ni Rene Villanueva--Pinakamahusay na aklat pambata sa Pilipinas dahil sa taglay na humor, paglalaro ng salita, ironiya, at ang kaibig-ibig na tauhang biik. Pinatunayan sa kuwentong ito na puwedeng magkaroon ng aral ang isang akdang masining at nakakaaliw.

9. "Sundalong Patpat" ni Virgilio S. Almario--Mainam ang gamit ng wika--mahirap tawaging kuwento lamang dahil tula, o tula dahil mabisa ang kuwento. Patunay ang aklat na ito sa pagkakaugat ng awtor sa yaman ng panitikang-bayan sa bansa.

10. "Inkheart" ni Cornelia Funke--Dahil mahilig ako sa libro, napaibig ako ng nobelang ito ng isang Aleman. Kaibig-ibig ang pagkakalikha ng pantasya at ang premis na puwedeng higupin ng aklat ang mambabasa patungo sa mundo ng panitikan.

Pamamaalam sa Bakasyon

2006-05-31T22:40:00.000-07:00

Ito ang kauna-unahang kong blog entry na isiniulat ko sa opisina ng Departamento. Ngayon, Hunyo 1, ang unang araw ko bilang assistant ng tagapangulo. Required akong pumunta sa opisina o kaya'y tumambay. Medyo bakante ang opisina at mesa. May mga natitira pang bakas ng dating umupo sa mga puwesto. Walang seremonya sa pagpapalit ng administrasyon; hindi naman siguro selebrasyon iyon.

Mabuti na ring nandito ako sa opisina. Naputulan kami ng telepono, kaya kahit mayroon akong internet connection, hindi ako makakapag-online. Miss ko nang makipag-chat sa kaibigan sa ibang bansa, miss ko na ang mangarap ng mga libro sa Amazon, miss ko na ang magbasa ng mga review at ilang sanaysay ukol sa panitikang pambata. Hindi ko na tuloy mahalungkat ang ibang liham sa email na may ilang puntos para irebisa ko ang dalawang kuwentong pambata ko. Hindi ko pa ito maibigay sa ilustrador dahil hindi pa pino ang teksto ko. Hindi ko rin naman ito maibigay sa aking mahusay na translator dahil hindi pa final ang aking manuskrito.

Ang tagal ko na namang mawala sa blog. Ang sarap kasing magbasa. Nakatanggap ako ng package mula sa kaibigan sa ibang bansa. Naku, hindi ko mailarawan ang aking pagkabigla. Mabigat ang package. Mabuti, hindi ako biktima ng panloloko sa Customs na hihingian ako ng malaking pera para sa padala. Sa Pilipinas, tax-free naman ang mga libro at hindi ito taxable ng gobyerno. Walang mananakaw sa akin ang gobyerno. Walang maibubulsa, kung mabigat ang terminong pagnanakaw. Nasabi ko sa sarili ko, hindi muna ako bibili ng mga libro ng isang taon. Medyo nahihiya ako sa kaibigang ito. Sa susunod, hihilingin kong ibigay niya sa akin ang second-hand na kopya o paperback na edition. Bibili lamang pala ako ng aklat dahil sa mga requests niyang aklat. Malapit na pala ang kaarawan niya. Hindi ko alam kung paano makakaabot on time ang aking package. Gusto ko sanang magsorpresa ng aklat o cd pero lumalabas na hindi iyon sorpresa. Alam ko naman ang mga pamagat ng mga aklat na gusto niya. Papadalahan ko na lang siguro siya ng surprise na aklat na wala sa kaniyang listahan ng request. Tulad ng nakagawian niya sa mga padala niya sa akin.

Bukod sa laman ng package, natuwa ako sa mga stamps na nakadikit dito. Natuwa rin si Chris na siyang nagmaneho sa akin papuntang Quezon City Post Office. Nalungkot kami ng araw na iyon dahil kalat sa lugar na iyon ang mga pamilya na nakatira sa mga tent sa island ng daan. Paano kung umulan? Paano mabubuhay ang mga bata sa ganoong klaseng lugar? Naisip ko talaga ang mga bata, hindi ang mga matatanda. Ano'ng uri ng Pilipinas ang magngyayari kung ganito ang mga bata sa bansa? Naging kritikal na naman ako. Ang dami pa naman kasing opisina ng gobyerno sa paligid. Bakit hindi nila napapansin ang mga pamilyang ito?

Nalayo na ako sa usapan. Mga stamps na ang disenyo ay mga tauhan ng panitikang pambata ang aking nagustuhan. Agad kong ginupit ang mga stamps sa package at ibinabad sa balde. Mga apat na oras ang pagkakababad hanggang sa nahiwalay ang mga selyo. Pinatuyo ko ito sa bond paper habang naglalakad ng limang beses sa Academic Oval.

Nakakalimang ulit na ikot ako sa Academic Oval. Mukhang sampung kilometro ang tinatahak ko. Parusa ko ito sa mga kinain kong Chowking Halu-halo at McDonald's. Siyempre, hindi ito alam ni Chris at ng aking pamilya. Nagkakasala ako sa kanila. Bwahahahaha. Masayang maglakad ng sampung kilometro. Lalo na kung pinahiram sa akin ni Chris ang kaniyang ipod. May "Pang-walking" playlist ako at ang sarili kong playlist. Bumibilis ang lakad ko sa kanta ni Mariah, Janet Jackson, at Madonna. Iyon ang kanilang kontribusyon sa sibilisasyon: ang magtanggal ng natatangong taba ng mga tao!

Kahapon, bilang pamamaalam sa aking mahabang bakasyon, nagpunta kami ni Chris sa Mall of Asia. Maganda ang aking karanasa, alisin ang traffic papunta sa Pasay City. Nakaapat kaming city bago makapunta sa bagong mall na ito--Quezon City, Mandaluyong, Pasig, at Makati. Panglima ang Pasay kung saan naroon ang Mall of Asia. Maganda ang arkitektura ng mall. Pang-tropikal na bansa. Naalala ko ang SM City sa Baguio na bukas na bukas para makapasok ang malamig na hangin. Nagsisi akong di ko dala ang aking digital camera. Katabi ng Mall na ito ang Manila Bay. Gandang kunan sana ng dagat at ang pamosong Manila Bay Sunset.

Napakalaki ng mall na ito. Para muli akong nasa Hong Kong. Modernong ang disenyo tulad ng Harbour City sa Kowloon. Parang ICF sa HK Island. Hindi gaanong matao. Maraming shops ang hindi pa nagbubukas. Pero napalundag ako sa anim na bookstores dito--Fully Booked, National, Powerbooks, Booksale, Different Bookstore, at Books for Less. Paraiso ito sa mga mahihilig sa libro! Nakabili ako ng tatlong libro. Isang picture book na "Science Verse" nina Lane Smith at Jon Scieszka. May nabili rin akong dalawang aklat ng Filipino--"(Im)Personal" ni Rene Villanueva, na sequel ng kaniyang "Personal" at ang "Dalawang Villanueva" ng pareho ring manunulat. Magaang basahin ang "(Im)Personal"--ukol ito sa pagiging manunulat ni Rene Villanueva, bilang playwright, kuwentistang pambata, at screenwriter. Bukod sa pagiging talambuhay, sanaysay na personal, ito rin ay gabay sa pagsulat. Habang nagbabasa, para akong estudyante ni Rene sa panimulang subject ng pagsusulat. O para rin akong nakikinig sa kaniyang mga chika ukol sa pagsusulat. Hindi ko alam kung dapat ko bang bagalan ang pagbabasa o bilisan. May hinahabol ba ako? Medyo. Ang dami ko pang librong dapat basahin! Nangangalahati na ako sa aklat na ito. Dinala ko pa nga ang kopya sa opisina, kung sakaling mabagot ako dito. Hindi naman pala. May internet connection dito. Wala pang bayad. Blogging naman ang ginagawa ko. Mukhang opisyal itong gawain.

Naka-first IMAX experience ako sa Mall of Asia. Pinanuod namin ang dokumentaryo ng Mt. Everest. Kaso, dokumentaryo ito ng mga banyagang umakyat ng bundok na ito. Sariwa pa rin kasi ang pagka-high ng mga Pilipino sa pag-akyat ng tatlong Pinoy sa tuktok ng pinakamataas na bundok. Marami na ring nanood dito. May audience pala ang dokumentaryo. O baka naman, may auidence ang malaking screen ng IMAX. Kailan kaya tatagal ang fascination ng mga Pilipino sa bagong sinehang ito. Lugi ako, nakasalamin kasi ako, at hindi ko nakikita lahat ng imahe sa aking harapan. Pero ang ganda ng screen. Nakatutok ako sa mga imahe ng yelong bundok. Ni ayokong pumikit o kumurat.

Kahit hindi na bakasyon, asal bakasyon pa rin pala ako.

Mamaya, maglalakad ulit ako sa Academic Oval. Ano kayang musika ang aking pakikinggan. Maraming salamat, i-pod! Tunay kang maasahan bilang walking buddy!

Pinakamahusay na Counting Book, Pinakapaboritong Picture Book

2006-05-20T23:07:00.000-07:00

Huling Nabili:

Nahinto ako sa pagbabasa ng aking reading list. Hindi naman ako nawalan ng gana, nahirapan lang akong magbasa ng medyo mahahabang libro. Hindi ko na rin matiis na pigilan ang sarili kong bumili ng libro. Nagkataong mga Australian fiction ang nabili ko:

“I Am the Messenger” ni Markus Zusak
“Black Juice” ni Margo Lanagan (nabasa ko na ang first story niya sa collection; mapagtimpi ang pagkakasulat, emosyonal, at ikinakalat ang mga kaunting impormasyon ukol sa pangunahing tauhan. Masasabi kong nanginig ako sa kuwentong ito)
“The Book Thief” ni Markus Zusak

Kunsabagay malapit na akong matapos sa “Afternoon of the Elves” ni Janet Taylor Lisle. Naaalala ko ang kuwentong “The Hundred Dresses” sa aklat na ito dahil sa pagtalakay ng pagyabong ng imahinasyon ng isang bata sa gitna ng kahirapan. Totoo ngang para sa isang taong mayaman sa haraya ay hindi nagugutom at hindi nakakaramdam na siya’y salat.

Nakahanap rin ako ng segunda manong kopya ng mga Newbery na aklat—“Thimble Summer” at “The High King” ni Lloyd Alexander.

Huling Nabasa:

“Sector 7” ni David Weisner—wordless na picture book ukol sa pagkamalikhain ng isang batang umakyat sa Empire State; ang kaniyang pagkamalikhain ay naituro niya sa mga naging kaibigang ulap.

“Keesha’s House” ni Helen Frost—muli, isang nobela na binuo ng mga tula. Nandito ang mga tula sa point of view ng mga teenager na may problema: walang matirahan, gay, nabuntis, may problema sa pera, gustong tumakas sa malupit na pamilya.

“Garden of Abdul Gasazi” ni Chris Van Allsburg—ang husay ng ilustrasyon; ito ang picture book na sana’y maging maikling pelikula. Nagustuhan kong muli rito ang paglalaro ng bata sa kaniyang imahinasyon kaya narating niya ang hardin ng isang retiradong salamangkero na ginagawang bibe ang mga asong naliligaw sa kaniyang hardin.

“All Alone in the Universe” ni Lynne Rae Perkin—madulas ang pagkakasulat at mabilis basahin; nagustuhan ko ang gaan ng pagkakasulat sa mabigat na problema ng isang bata: ang mapalayo at lumayo sa kaniyang itinuturing na kaibigan. Taglay ng aklat ang sangkap na pag-asa sa mga nobelang pambata: hindi nga naman matatapos ang buhay niya sa pagkawala ng isang kaibigang hindi dapat pag-aksayahan ng panahon. Gusto ko ang mga dekorasyon ni Perkins na ilustrasyon na nakatutulong sa kaniyang pagkukuwento. Lumilitaw, naging notebook ng tauhan ang nobelang aking binabasa.

“Art” ni Patrick McDonnell–Parang si Olivia na mahilig magpinta ang batang si Art. Hindi siya itinuturing na panggulo o nakakadumi sa bahay ng ina. Hinahayaan niyang maglaro ang anak para higit na mapagyabong ang interes ni Art sa art.

“Madeline’s Rescue” ni Ludwig Bemelmans—Dahil sa pagiging magulo at walang takot ni Madeline, nahulog siya sa ilog. Iniligtas siya ng asong si Genevieve. Dito nagsimula ang pagkahilig ng mga batang babae sa boarding school sa mga aso at sa kanilang pakikipagkaibigan kay Genevieve na nagbigay pa ng sorpresa: mga tuta.

“I’ll Always Love You” ni Hans Wilhehm—kakaibang aklat pambata dahil sa pagtalakay ng sensitibong usapin ng kamatayan. Naging “pambata” at makabata ang pagtalakay nito, gamit ng autor ang relasyon ng bata sa kaniyang aso. Simple pero maingat ang pagkukuwento.

“Martha Speaks” ni Susan Meddaugh—Naku, kuwento aso na naman! Magagalit ang mga pusa ko. Isang nakatutuwang aklat ukol sa asong natutong magsalita dahil pinakain siya ng alpabet soup. Kaso, sa kaniyang kakayahang magsalita, di na niya mapigilan ang magsalita, magkuwento. Naging madaldal siya at brutal magsalita. Hindi niya kayang itikom ang bibig. Aklat ito sa mga batang dapat turuan ng maingat at responsableng pananalita.

“Madeline and the Gypsies” ni Ludwig Bemelmans—Bakit ba ngayon ko lang binasa ang mga aklat ni Madeline? Nagsimula ang adbentura ni Madeline at ni Pepito, ang anak ng ambassador ng Spain nang naiwan sila sa karnabal. Naaliw sila sa buhay ng mga gypsies: walang oras ng pagtulog, hindi magsesepilyo, walang eskuwela. Lahat ay kasiyahan. Matatagalan kaya nina Madeline at Pepito ang ang ganitong buhay? Mabuti at sinagip sila ni Miss Clavel sa mga salbaheng gypsies!

“Madeline and the Bad Hat” ni Ludwig Bemelmans—Sa aklat na ito makikilala natin ang batang si Pepito, ang magiging kaibigan nina Madeline. Sa simula, pilyo sa mga batang babae ang bata. Kinukulit niya ang mga manok at pusa. Magaling itong manakot. Paano kaya maaalis ang kaniyang pagiging salbahe?

“Madeline in London”—Namayat at tumamlay si Pepito nang lumipat silang mag-anak sa London at iniwan ang mga kaibigan sa France. Kaya, nagpasya ang kaniyang magulang na imbitahin sina Madeline sa London, lahat ng mga batang babae, kasama si Miss Clavel! Dahil sa regalong kabayo, nakapaglakbay sina Madeline at Pepito sa London.

“Ten Little Rabbits” ni Virginia Grossman at Slyvia Long—Pinakamahusay na counting book na nabasa ko. Bunga ng pananaliksik ang aklat. Hindi lamang ito aklat ng pagbibilang. Kultural ang nilalaman ukol sa mga American Indians, gamit ang mga kuneho bilang representasyon. Hindi ito mapanghamak. Taglay ng bawat pahina ang pamumuhay, kultura at tradisyon ng iba’t ibang katutubo. Mahusay din ang non-fiction part sa huling bahagi ukol sa mga disenyo ng tela.

“A Place for Ben” ni Jeanne Titherington—Naalala ko ang kuwentong “Stevie” ni John Steptoe. Nahuli ng autor ang kultura o ugali ng bata: ang makaramdam ng pagbabago sa pagdating ng bagong kapatid o bagong kakilala. Makakayanan kaya niyang ibahagi ang kaniyang espasyo rito?

“Mice Twice” ni Joseph Low—Isang American folktale na naging picture book. Mainam ang aklat na ito para ituro ang poetiko ng progression at ang idea ng mga predator, ng laki ng mga hayop, ng food chain. Hitik sa katatawanan ang kuwento ukol sa pagalingan ng maisasamang bisita sa simpleng kainan. May bahid ito ng pagiging trickster na kuwento na magugustuhan ng mga bata at mainam ding gawing school play. At lahat ng katatawanan ay nagsimula sa katakawan ng salbaheng pusa!

“Do Not Open This Book!” ni Micaela Muntean—Binasa ko ang librong ito bago ko bilihin ang “Book Thief” ni Markus Zusak. Bagong dating ito sa National at nakabalot pa. Binuksan ko ng walang paalam. Tulad siguro ng mga batang mambabasa, naaliw ako sa pamagat. “Huwag buksan,” sabi ng pamagat. Pero binuksan ko. Iyon pala, hindi pa pala tapos magsulat ang manunulat. Nagsusulat pa lang siya! Ang ganda ng aklat na ito dahil sa pagiging postmoderno, metafiction, experimental, at sa pagiging interaktibo nito na maiintindihan at ikatutuwa ng mga bata. Ukol ito sa isang author na baboy na ipinapakita ang kaniyang proseso sa pagsusulat, maging ang ritwal niya sa paglikha. Nakakahalina ang pagbabasa nito kahit na sinabihan akong huwag bubuksan ang aklat.

“The Gardener” ni Sarah Stewart, ilustrasyon ni David Small—Pinakapaboritong picture book na nabasa ko sa buong buhay ko. (Tandaan: Maari pa itong magbago pero sa ngayon, ito na talaga ang aking paborito.) Gusto ko ang gamit ng mga sulat sa pagkukuwento. Mga serye ito ng sulat, na mala-diary, sa punto de bista ni Lydia Grace, isang batang napilitang lumayo sa pamilya dahil sa hirap ng buhay at nagtungo sa siyudad para magtrabaho para sa kaniyang Uncle Jim, na bihirang ngumiti. Patong-patong na tunggalian o conflict ang nasa kuwento: Paano pangingitiin ni Lydia Grace ang kaniyang Uncle Jim? Paano gaganaan ang kaniyang buhay sa gitna ng kahirapan ng Depression noong 1935? Paano niya hindi malilimutan ang buhay sa pagtatanim? Paano niya bibigyan ng kulay ang malagim na buhay sa lungsod? Taglay ng aklat ang esensiyal na sangkap ng kuwentong pambata: ang pag-asa o hope. Gamit ang talino ni Lydia Grace, nagtanim siya ng mga halamang namumulaklak ng ngiti at pag-asa sa tila abandonadong gusali. Naghanap siya ng sikretong lugar para magtanim ng kagandahan. Mahusay ding ipinakita sa aklat ang pag-unlad hindi lamang ng tauhang si Uncle Jim kundi ang lunan ng siyudad. Sa huling ilustrasyon, sa huling pahina, nangilid ang aking luha sa saya at kapani-paniwalang resolusyon.

Huling Napanood:

Nag-enjoy naman ako sa mga pang-summer na pelikula. Naaliw ako pero hindi naman ibig sabihin ay lumalim ang pang-unawa ko sa mga bagay-bagay. Nagustuhan ko ang mga lunan sa “Mission Impossible 3” at halos mawalan ako ng hininga sa mga eksena sa Vatican at sa Shanghai. Predictable naman ang “Poseidon” pero gusto ko ang effects ng pagdating ng tsunami. Hindi ko maiwasang ikumpara ito sa “Titanic.” Gusto ko rito ang pagsisikap ng mga tauhan na panatilihing sila’y buhay. Ganito rin naman ang diwa ng “United 93” na napanuod ko sa DVD. Naiyak ako sa pagsisikap labanan ang mga terorista at sa mga huling mensahe ng pagmamahal sa mga mahal sa buhay. Mas maganda pa rin ang libro kaysa “The Da Vinci Code.” Nakakaantok marahil ang pelikula saka hindi ako natuwa sa pagkakapili kay Tom Hanks bilang Robert Langdon. Bakit siya? Kunsabagay, ang kuwento naman ng pelikula ay hindi maitutumbas sa mga James Bond na pelikula.

Weekend Readings

2006-05-07T21:26:00.000-07:00

Natapos ko nang basahin ang “Keesha’s House” ni Helen Frost at “All Alone in the Universe” ni Lynne Perkins (sa susunod ang blog kasi medyo mahaba ang comments ko sa dalawang books na iyon). Mangangalahati na ako sa “Afternoon of the Elves” ni Janet Taylor Lisle. Sumasakit lang ang mata ko kaya ako humihintong magbasa. O talagang pinapatagal ko ang pagbabasa kasi ang ganda ng prosa at ayaw ko namang matapos kaagad ang magagandang bahagi.

Pahinga ko sa pagbabasa ay pagbabasa din. Pero ng mga picture books. Nakakapahinga sa mata ang mga tekstong biswal, lalo na sa mga alon ng linya at sa mga patong ng mga kulay.

“Umbrella” ni Taro Tashima—mula sa manlilikha ng “Crow Boy”, ito ay isang mas kontemporaryo at urban na paksa ukol sa modernong batang Hapon sa US. Katangi-tangi sa aklat na ito ang paggigiit ng manlilikha ng kaniyang sariling o pambansang estetika para ipakilala sa produksiyong Kanluranin. Halaw ito sa buhay ng anak ng manunulat. Si Momo ang bida, na katulad ng maraming bata, ay gustong-gustong gamitin ang isang bagay, tulad ng payong. Tila sanaysay ang pagkakasulat pero sa marikit na pamamaraan, at padaplis ding tinalakay ang mga pagbabago ng mga panahon. Ipinakita ang pananabik ng bata sa bagong karanasan at di namamalayang pag-unlad ng kasanayan.

“When Everybody Wore a Hat” ni William Steig—Isa na namang autobiograpiya ng kilalang manlilikha ng mga picture book para sa mga bata. Taglay nito ang ispektakulo ng nakaraan (e.g., halaga ng pera, ang mga uri ng sasakyan, ang mga damit noon, pagpunta sa library, at ang buhay nila sa apartment) buhat sa rekoleksiyon ng manunulat. Ang epekto: para kinukuwentuhan ang bata ng kanilang sariling mga lolo at lola ukol sa kanilang buhay noong bata pa sila. Iyon ang lakas ng librong ito—ang handog na kuwentong personal.

“Strega Nona Takes a Vacation” ni Tomie de Paola—Sequel ng klasikong “Strega Nona.” Nakakaaliw ang panel na ipinapakita ang pagkabata ni Strega Nona. Minsan, nakakalimutan ng mga bata na dumaan din sa pagkabata ang kanilang mga lola. Ipinapaliwanag sa aklat ang halaga ng pahinga at ang pagbabakasyon sa araw-araw na gawain. Hindi na spaghetti ang bumaha sa bayan kundi mga bula ng sabon! Iyon ay dahil wala si Strega Nona. Paano kaya maiwasan ang mga ganoong aksidente? May naisip ang bida. Iyon ay isasama niya sa susunod na bakasyon ang kaniyang dalawang katuwang sina Bambolona at Big Anthony.

“Rosie’s Babies” ni Martin Waddell—Pangalawang aklat ni Waddell na nabasa ko, isang Irish na nagwagi ng Hans Christian Andersen Medal. Matimpi ang pagkakasulat ukol sa inggit ng batang si Rosie sa kaniyang sanggol na kapatid. Tulad ng “Umbrella”, nahuli ng manunulat ang kultura at sikolohiya ng bata—ang kunin ang atensiyon ng ina dahil sa inggit sa inaalagaang kapatid, sa pamamagitan ng dire-diretsong pagkukuwento. Malaki ang gampanin ng ilustrador sa aklat na ito. Kung walang biswal, hindi lubusang mabubuo ang kuwento.

“Reading Can Be Fun” ni Munro Leaf—Isang non-fiction na aklat, o isang sanaysay na may ilustrasyon ukol sa halaga ng pagbabasa, pagsusulat, at komunikasyon. Mainam na aklat ito para imbitahan ang mga bata na magbasa hindi lang para sa impormasyon kundi para sa aliw at pagpapabuti ng sariling isip.

“Wild About Books” ni Judy Sierra—Akmang ihandog ang aklat na ito kay Dr. Seuss ng mga manlilikha dahil ang kuwento, tugma, at ang tono ay halaw sa mga aklat ni Dr. Seuss. Kapuri-puri ang gamit ng pa-tulang kuwento na may tugma at pag-imbento ng mga salita na nagdudulot ng katatawanan. Sa aklat na nito, ipinapahiwatig sa mga bata ng henerasyon ngayon na masaya ang magbasa ng mga aklat.

“The Important Book” ni Margaret Wise Brown—Sa unang pagbasa, simpleng aklat ito ukol sa kalikasan ng mga bagay; ukol sa mahahalaga nitong katangian tulad ng kulay at mga hugis. Sa bandang huli, sa huling pahina, nagbibigay ito ng haplos sa batang mambabasa ukol naman sa kanilang personalidad at sariling katangian.

“A Busy Year” ni Leo Lionni—Ukol sa dalawang dagang sina Winnie at Willie na nakipagkaibigan sa punong si Woody. Ipinakita rito ang pagbabago sa buhay ng isang puno (ang pamumunga, pagkalagas ng mga dahon, ang pamumulaklak) habang itinuturo ang pagbabago ng mga panahon. Isang uri ng science story na makulay at epektibong nagpapakita sa biolohiya ng mga halaman.

“Mouse Paint” ni Ellen Stoll Walsh—Kinulang sa orihinalidad ang kuwentong ito. Marami nang kuwento ukol sa mga primary colors na makatutuklas kung paano makalikha ng secondary colors. Ginawa na ito ni Leo Lionni. Muli, kulang din sa orihinalidad ang kuwento dahil sa paggamit ng mga collage para sa tatlong dagang tauhan. Muli, nagawa na iyan ni Leo Lionni sa “Frederick” (na aking isa sa mga paborito dahil poetiko). Isa lamang ang nagustuhan ko sa mga tauhan: ang pagkakaroon nila ng kulay sa kanilang mga puwitan. Aliw na aliw ako sa imaheng iyon.

“Walk Two Moons” at ang aking Newbery List

2006-05-03T11:09:00.000-07:00

Hindi pa ako binibigo ng manunulat na ito. Sa taong 2006, tatlong libro na ang nabasa kong isinulat niya: “Heartbeat” (shortlist sa Carnegie), “The Wanderer” (Newbery Honor), at itong naturang aklat na nagwagi ng Newbery Medal. Malapit nang matapos ng kalagitnaan ng taon, at masasabi kong bagong tuklas kong paborito si Creech.

Matagal na akong may kopya nitong aklat. Binili ko ang bagong kopya, tatlong taon na ang nakalipas. Nakatanggap ako ng kopya bilang regalo mula kay Dean Rose Torres-Yu, dalawang Pasko na ang nakalipas. Noong nakaraang taon, dinala ko ang kopya sa Palawan. Hindi ko nabasa dahil mas pinili kong maglagalag sa Puerto Prinsesa kaysa magkulong sa hotel, dumapa, at maglunod sa prosa ni Creech. Ngayon ko lang talaga ito binasa. Gusto kong mabawasan ang mga listahan ng hindi pa nababasa. Isang hamon din sa sarili na basahin lahat ang mga librong nagwagi ng Newbery Medal.

Pinaiyak ako ng nobelang ito. At napiga nito ang aking mga mata dahil sa mahusay na pagkakasulat, sopistikadong istruktura, at maraming layer na kuwento. Hindi ako nagsayang ng luha. Sopistikado ang nobela para sa bata pero hindi ito mahirap basahin. Sa simula, nahirapan akong makaalagwa sa naratibo. Pero pagkaraan ng ilang maiikling kabanata na tila isang sequence sa pelikula, bumilis na ang daloy ng kuwento. (Sa ngayon, gusto ko ng mga nobela na maiikli ang kabanata.) Dalawang kuwento ang tinatahak ng nobela, o baka mas marami pa: ang paglalakbay ni Salamanca, kasama ng kaniyang lolo at lola para hanapin ang kaniyang ina sa kaarawan nito. Ang isa naman ay ang paghahanap ni Phoebe ng kaniyang ina na naglayas.

Nakapokus sa ina ang kuwento at nagkataong dalawang dalagita pa ang pangunahing tauhan, kaya maituturing kong mas panig sa babaeng mambabasa ang nobela. Katangi-tangi rin ang mga babaeng tauhan sa nobela. Naalala ko ang motif ng asiwa o di mapalagay na ina o maybahay, tulad sa pelikulang “The Hours.” Naalala ko rin ang nobelang “Zigzag” dahil sa paglalakbay ng isang pamilya sa iba’t ibang estado sa US at habang naglalakbay, lumalalim ang kanilang pang-unawa sa kasaysayang pampamilya, sa kanilang sarili, at sa kapwa. Pinatunayan ng nobela na ang mahalaga sa paglalakbay ay ang karanasan at ang akto ng paglalakbay, hindi lamang ang mga destinasyon, bagamat naaliw ako bilang Pilipinong mambabasa sa mga tourist spots na hinintuan nina Salamanca tulad ng Badlands, Lake Michigan, Mt. Rushmore, at ng Old Faithful sa Yellowstone. (Naisip ko, mabuti rin sana sa pagbabasa ng Newbery books ang mag-aral ng heograpiya ng US para higit kong magustuhan ang lunan sa nobela.)

Bukod sa humor at sarkastikong deskripsiyon sa nobela, natuklasan ko rin ang gamit ng paunti-unting pagbibigay ng impormasyon para mas maging kapana-panabik ang nobela. Napagtibay din ang gamit ng misteryo, ng mga lihim, ng pagiging matimpi para tapusin ang aklat hanggang sa wakas. Gusto ko ang gamit ng mga sorpresa at pihit sa nobela: magkapatid pala sina ganito at ganyan, kasama pala niya sa aksidente at huling minuto ng buhay si ganyan, may anak pala sa pagkadalaga si ganyan, hindi pala pinatay ni ganyan ang kaniyang asawa, minsan na palang naghiwalay sina ganyan at ganito. Ang mga ito’y unti-unting bumulaga sa pagtatapos ng nobela. Gusto ko rin ang gamit ng makulay na karakter tulad ng ina ni Mrs. Cadaver (oo, iyon ang pangalan ng nurse) na bulag at matalas ang ibang pandama at siya pala ang misteryosang mensahero na nag-iiwan ng mga gintong kasabihan sa bahay ng mga Winterbottom. Minsan nitong natuklasang pumasok ng bahay sina Salamanca at Phoebe dahil sa amoy. Nasabi rin niyang may kapatid na lalaki si Phoebe dahil nang mahipo nito ang mukha ni Mike na magkahugis sila. Gustong-gusto ko rin ang eksena na nagbabasa sa dilim ang lola kasi, naka-braille ito. Maging ang masiglang pagtuturo ng English teacher sa nobela. At ang mga romantikong eksena sa buhay ni Salamanca.

Pero higit pa rito, nagustuhan ko ang mensahe ng aklat. Pero, hindi naman ibig sabihin na didaktiko ito. Pangunahing dahilan ay feminista ang nobela—may sariling isip ang mga ina sa nobela at hindi kailangang paalim sa domestisidad at sa atas ng lalaki at lipunan. Matatalino ang mga dalagitang tauhan. May sariling ambisyon ang babae, kahit matanda na. Gagawa sila ng paraan para matupad ito, tulad ng pagpunta sa isang lugar ng kaniyang pangarap. Gusto kong ang mensaheng: huwag husgahan ang isang tao hangga’t hindi mo nararanasan ang kaniyang sitwasyon. Gusto ko rin ang mensaheng, “Ano ang epekto ng iyong gagawin sa habambuhay?” May lalim ang nobela at hindi lamang nagbigay ng aliw at pantasya. At sa lalim na ito, naging kahanga-hanga ang nobela. At maituturing kong masining.

* * *

Heto ang aking report card sa Newbery Medal Books. Dalawampu (20) pa lang ang nababasa ko sa mahabang kasaysayan ng Newbery. Karamihan, mga bagong aklat pa. Hindi naman ibig sabihin nito na mamabang uri ng panitikan ang mga lumang pamagat. Ewan ko. Siguro, mas mabilis akong maakit sa mga modernong panitikan at sa mga modernong estratehiya sa pagsusulat. Sa mga nabasa, top 5 ko ang: “The Giver”, “Tale of Despereaux”, “Walk Two Moons”, “Wheel on the School” at “Out of the Dust.”

2006: Criss Cross by Lynne Rae Perkins—Hinihintay kong dumating ang aking kopya. Salamat, Yvonne! Pero babasahin ko muna ang “All Alone in the Universe.”

2005: Kira-Kira by Cynthia Kadohata—Nabasa ko na. Hmmmm, masyadong sunod sa pormula ang nobelang ito. Patong-patong na problema ng tinalakay ng aklat: diskriminasyon, kahirapan, kamatayan ng kapatid, sakit. Ngunit bagong himig na Asyano ang hatid nito sa mambabasa.

2004: The Tale of Despereaux: Being the Story of a Mouse, a Princess, Some Soup, and a Spool of Thread by Kate DiCamillo—Modernong fairytale na may dalawa (o mahigit pang) kuwento sa iisang libro. Mainam ang wikang ginamit ni DiCamillo; isang prosa na umaawit. Salamat, Yvonne, sa rekomendasyon at sa kopya.

2003: Crispin: The Cross of Lead by Avi—Nabasa ko na rin. Malinaw ang pagkakasulat at gumamit ng angkop na mga imahen. Historikal na katha pero hindi boring basahin.

2002: A Single Shard by Linda Sue Park—Nabasa ko na rin. Napakakulay ng wika at mga larawang ginamit. Napahanga ako sa historikal at antropolohikal na detalye nito.

2001: A Year Down Yonder by Richard Peck—May kopya na ako at di ko pa nababasa.

2000: Bud, Not Buddy by Christopher Paul Curtis—May kopya na ako at di ko pa nababasa.

1999: Holes by Louis Sachar—Nakakatuwa ang librong ito. Isa sa aking paborito. Kakaiba ang istruktura at disenyo ng naratibo. May lahok pang folklore.

1998: Out of the Dust by Karen Hesse—Kauna-unahang Newbery book na nabasa ko! Walang biro. Napakahusay ng mga tula sa nobela. Unang introduksiyon sa akin ng mga tula bilang nobela. Malaki ang impluwensiya nito sa pagsusulat ko ng “Anina ng mga Alon.”

1997: The View from Saturday by E.L. Konigsburg—Mainam din ang istruktura ng nobela. Sopistikado ang disenyo. Pero nalimutan ko na ang nilalaman.

1996: The Midwife's Apprentice by Karen Cushman—Tulad ng “Single Shard”, nagustuhan ko rin ng historikal na detalye nito. Tulad din ng “Crispin”, nasa hulma ito ng apprenticeship to the master motif.

1995: Walk Two Moons by Sharon Creech—Napaiyak ako ng nobelang ito. At ito ang kauna-unahang nobelang pambata na nagpaiyak sa akin. Mga tatlong minuto ang pagdaloy ng luha. Epektibo ang storytelling sa loob ng storytelling. Kung pelikula ito, maikakategorya ito bilang road movie. Kauri rin ito ng “Zig Zag” ni Ellen Wittlinger.

1994: The Giver by Lois Lowry—Napakayamang imahinasyon ng manunulat na ito. Futuristic na nobela na polido ang pagkakasulat. Dapat ko itong basahing muli.

1993: Missing May by Cynthia Rylant—May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1992: Shiloh by Phyllis Reynolds Naylor— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1991: Maniac Magee by Jerry Spinelli—May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1990: Number the Stars by Lois Lowry—Malayo kung ikukumpara sa “The Giver” niya. Pero bilang historikal na katha, mataas na uri ito. Isang holocaust na nobela, bagay na kinagiliwan ko ilang taon na ang nakalipas.

1989: Joyful Noise: Poems for Two Voices by Paul Fleischman—Koleksiyon ng mga tula ukol sa mga insekto. Magaan ang pagkakasulat at ang mga guhit.

1988: Lincoln: A Photobiography by Russell Freedman—Wala akong balak basahin.

1987: The Whipping Boy by Sid Fleischman—May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1986: Sarah, Plain and Tall by Patricia MacLachlan—Maikling nobela, matipid na pagkakasulat, epektibong pagkatha, mabisa ang dating sa emosyon.

1985: The Hero and the Crown by Robin McKinley—May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1984: Dear Mr. Henshaw by Beverly Cleary—Magaang basahin, magaan ang pagkakasulat sa wika at emosyon ng bata. May sipa sa emosyon.

1983: Dicey's Song by Cynthia Voigt— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1982: A Visit to William Blake's Inn: Poems for Innocent and Experienced Travelers by Nancy Willard—Gusto kong mabasa. Hindi ko mahanap sa Booksale.

1981: Jacob Have I Loved by Katherine Paterson—May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1980: A Gathering of Days: A New England Girl's Journal, 1830-1832 by Joan W. Blos—May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1979: The Westing Game by Ellen Raskin—Sopistikadong mystery. Binasa ko pagkaraang mabasa ang “Chasing Vermeer.” Hindi gaanong memorable sa akin ang kuwento.

1978: Bridge to Terabithia by Katherine Paterson—Emosyonal na kuwento pero hindi ako naiyak. Gusto ko ang ideya ng nilikhang lugar, pero hindi nagmarka sa akin ang nobela. Kulang yata sa progreso ng kuwento ang aklat na ito.

1977: Roll of Thunder, Hear My Cry by Mildred D. Taylor— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1976: The Grey King by Susan Cooper— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1975: M. C. Higgins, the Great by Virginia Hamilton— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1974: The Slave Dancer by Paula Fox— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1973: Julie of the Wolves by Jean Craighead George— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1972: Mrs. Frisby and the Rats of NIMH by Robert C. O'Brien— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1971: Summer of the Swans by Betsy Byars— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1970: Sounder by William H. Armstrong— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1969: The High King by Lloyd Alexander— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1968: From the Mixed-Up Files of Mrs. Basil E. Frankweiler by E.L. Konigsburg—Binasa ko rin pagkatapos basahin ang “Chasing Vermeer.” Nagustuhan ko ang adventure ng dalawang bata na tumakas at pumunta sa Metropolitan Museum.

1967: Up a Road Slowly by Irene Hunt— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1966: I, Juan de Pareja by Elizabeth Borton de Trevino—Wala pa akong kopya.

1965: Shadow of a Bull by Maia Wojciechowska— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1964: It's Like This, Cat by Emily Neville— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1963: A Wrinkle in Time by Madeleine L'Engle—Kakaibang imahinasyon; kaibig-ibig ang mga batang tauhan, at kaibig-ibig na pamilya. Hindi ko nagustuhan ang huli na didaktiko ang nilalaman.

1962: The Bronze Bow by Elizabeth George Speare— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1961: Island of the Blue Dolphins by Scott O'Dell—Muli, gusto ko ang antropolohikal na detalye, maging ang historikal nitong pananaliksik. Gusto ko rin ang pakikipagsapalaran ng batang babae sa isla at ang kaniyang pakikipagkaibigan sa mga aso sa islang ito.

1960: Onion John by Joseph Krumgold—Wala pa akong kopya. Pero hindi ko naman yata balak basahin.

1959: The Witch of Blackbird Pond by Elizabeth George Speare— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1958: Rifles for Watie by Harold Keith—Wala akong balak basahin.

1957: Miracles on Maple Hill by Virginia Sorenson—Wala ring balak basahin.

1956: Carry On, Mr. Bowditch by Jean Lee Latham—Wala akong balak basahin.

1955: The Wheel on the School by Meindert DeJong—Klasikong nobelang pambata. Kahanga-hanga ang pagkakasulat ni DeJong! Ito ang pamantayan ng mahusay na pagsusulat.

1954: ...And Now Miguel by Joseph Krumgold—Wala pa akong kopya.

1953: Secret of the Andes by Ann Nolan Clark—Wala pa akong kopya. Ito ang nobelang tumalo sa paborito kong “Charlotte’s Web” sa Newbery! Parang hindi ko matanggap.

1952: Ginger Pye by Eleanor Estes—Wala pa akong kopya. Di ko rin naman babasahin

1951: Amos Fortune, Free Man by Elizabeth Yates—Wala akong balak basahin.

1950: The Door in the Wall by Marguerite de Angeli— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1949: King of the Wind by Marguerite Henry—Ayokong basahin. Hindi ko gusto ng mga kabayo sa nobelang pambata. Hindi ako makarelate.

1948: The Twenty-One Balloons by William Pène du Bois— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1947: Miss Hickory by Carolyn Sherwin Bailey—Wala akong balak basahin.

1946: Strawberry Girl by Lois Lenski—Wala pa akong kopya. Naintriga ako sa nobelang ito. Nabanggit ito sa pelikulang “You’ve Got Mail.”

1945: Rabbit Hill by Robert Lawson— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1944: Johnny Tremain by Esther Forbes— May kopya na ako, di ko pa nababasa. Babasahin ko ba ito?

1943: Adam of the Road by Elizabeth Janet Gray—Wala akong balak basahin.

1942: The Matchlock Gun by Walter Edmonds—Wala akong balak basahin.

1941: Call It Courage by Armstrong Sperry—Wala akong balak basahin

1940: Daniel Boone by James Daugherty—Ano ito? Wala akong balak basahin.

1939: Thimble Summer by Elizabeth Enright—Ano ito?

1938: The White Stag by Kate Seredy—Wala akong balak basahin.

1937: Roller Skates by Ruth Sawyer— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1936: Caddie Woodlawn by Carol Ryrie Brink—Gusto kong mabasa kapag nakakita ako ng magandang kopya.

1935: Dobry by Monica Shannon—Ano ito?

1934: Invincible Louisa: The Story of the Author of Little Women by Cornelia Meigs—Wala akong balak basahin.

1933: Young Fu of the Upper Yangtze by Elizabeth Lewis— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1932: Waterless Mountain by Laura Adams Armer—Wala akong balak basahin.

1931: The Cat Who Went to Heaven by Elizabeth Coatsworth— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1930: Hitty, Her First Hundred Years by Rachel Field— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1929: The Trumpeter of Krakow by Eric P. Kelly—Wala pa akong kopya.

1928: Gay Neck, the Story of a Pigeon by Dhan Gopal Mukerji—Ang pangit ng title, hindi ko yata babasahin.

1927: Smoky, the Cowhorse by Will James—Kuwentong kabayo ulit? Di ko babasahin.

1926: Shen of the Sea by Arthur Bowie Chrisman— May kopya na ako, di ko pa nababasa.

1925: Tales from Silver Lands by Charles Finger—Wala pa akong kopya.

1924: The Dark Frigate by Charles Hawes—Wala pa akong kopya.

1923: The Voyages of Doctor Dolittle by Hugh Lofting—Wala pa akong kopya

1922: The Story of Mankind by Hendrik Willem van Loon—Di ko yata babasahin. History book yata ito. Textbook ang pagkakasulat.

“The Wright 3” at “Danny The Champion of the World”

2006-05-03T00:15:00.000-07:00

Bawat pagbili ko ng libro ay may kasaysayan. Iyong “The Wright 3” ay binili ko para sa aking nakaraang kaarawan. Sinabi ko na kailangan ko namang bumili ng “bago” para sa sarili ko. Halos isang buwan ang nakalipas, nabasa ko na rin. Naalala ko pa ang text ko sa kaibigan, “Maganda ba ang review nito?” Nagtextback siya na “formulaic” daw ang libro, ayon sa mga review ng Amazon. Sabi ko, wala akong pakialam kung formulaic. Basta masaya itong basahin. Saka, may reputasyon na si Blue Balliet sa kaniyang “Chasing Vermeer” na nagustuhan ko.

Binili ko naman ang “Danny The Champion of the World”, sa gitna ng debate’t talakayan kung ano ba ang pinakamagandang aklat ni Roald Dahl para sa mga bata. Sabi ng ilan, “Charlie and the Chocolate Factory” daw. Sabi naman ng iba, “James and the Giant Peach,” “BFG” at “ Matilda.” Pero may ilang experto ang nagsabing itong naturang libro daw. Maganda ang pagkakasulat, naging bahagi ng kanilang kabataan, at tumatalakay sa ugnayang mag-ama. Kaya, hinanap ko ang sariling kopya. Nabili ko ito noong Setyembre o Oktubre yata. Tinangka kong basahin noong Marso. Nakapagbasa ng ilang kabanata. Binitawan ng ilang linggo. At ngayon, natapos na rin.

Hindi naman ako nagsayang ng oras sa pagbabasa ng dalawang librong ito. Sa “The Wright 3”, tinanggap kong formulaic ang aklat. May sinusundan itong kombensiyon ng mystery na para sa bata. Marami itong mga piraso ng impormasyon na ikinakalat sa mga bahagi ng nobela at sa bandang huli ay maipagtatagni para malutas ang misteryo. Hindi naman mababang uri ito ng literatura. Hitik sa pananaliksik sa arkitektura, sa Chicago, sa Robie House, at kay Frank Lloyd Wright ang sumulat. Hindi ginawang bobo ng manunulat ang kaniyang mambabasa. Litaw ang kaniyang paninindigan sa pangangalaga ng mga sining, partikular na sa mga bagay na hindi aakalaing sining tulad ng lumang bahay. Nakaugnay ako sa nobela dahil matagal ko na ring suliranin ito sa aking lipunan. Sa Pilipinas, tila walang pagpapahalaga sa mga lumang istruktura. Sa halip na pangalagaan, tinitibag ito at pinababayaan. Hindi ko malimutan ang usapan namin ng aking kaibigan ukol sa Mehan Garden na ginawang carpark, ang tutuban na ginawang mall, ang simbahan sa Taal na may Jollibee, ang Intramuros na may Starbucks, ang tinibag na Jai Alai Building, at ang pinabayaan nang Metropolitan Theater. Sa UP Diliman din, may ginawang kulungan ng ibon sa CDC si Napoleon Abueva, isang National Artist, na ipinasira ng isang faculty na walang alam sa arkitektura at sining, dahil daw lungga ito ng mikrobyo. Sa madaling sabi, nagustuhan ko ang “The Wright 3” dahil sa proteksiyon sa Robie House, sa pagtutulungan ng tatlong batang magkakaklase. Kapuri-puri ang eksena ng demonstrasyon sa harap ng titibaging Robie House, sa pangunguna ng mga bata na hinati ang mga kilalang painting (poster lang ito) sa harap ng publiko. Plano kasing hati-hatiin ang bahay at ilagak sa mga kilalang museo. Sabi ng mga bata, “paano kung hati-hatiin ang isang painting, buo pa kaya iyon?” Murder ang tawag nila dito, murder sa sining. Naibigan ko rin ang nobela sa paglikha nito ng mga matatalinong batang tauhan. Kapuri-puri rin ang pacing nito. Magaang basahin pero hindi magaan ang pagkakalikha. Ibig sabihin, may lebel ito ng sopistikasyon, tulad ng tunggalian ng tatlong bata bago sila mabuo bilang Wright 3. Sariwa ang gamit ng misteryo. Nagkataong gusto ko ang detalye ng pagiging buhay na sining, ang gamit ng talisman, ang pagbabasa ng mga senyal sa paligid, ang reperensiya sa aklat.

Dagdag pa, sa librong ito ni Blue Balliet, parang gusto kong mag-aaral sa University of Chicago. Naisip ko rin, katulad ako ng tatlong tauhan sa nobela. Pare-pareho kaming nakatira sa loob ng unibersidad at pare-pareho kaming malapit sa mga luma at interesanteng istruktura sa paligid.

Magaan ding basahin ang aklat na “Danny The Champion of the World” ni Dahl. Magaan kasi masarap basahin, may eksenang katatawanan, at lohikal ang daloy ng mga aksiyon. Tulad ng kay Balliet, nakalikha ang autor ng isang batang may sariling pag-iisip at hindi umaangkas sa munting kadakilaan ng matatanda. Mangyari, nakaimbento si Danny ng paraan para madaling mahuli ang maraming bilang ng ibon, na walang lilikhaing ingay. Tulad ng “Charlie and the Chocolate Factory”, tinalakay sa nobela ang kahirapan. Hanggang ngayon, hindi ako makapaniwala na sa isang first world na bansa, may mahihirap na lugar. Tinalakay din dito ang tila kawalang-katarungan sa distribusyon ng yaman—habang naghihirap ang mga nasa kanayunan, may isang mayamang pinakakain at pinabubundat ang alagang pheasant para sa sariling aliwan. Dito nagsimula ang lihim na luho ng ama ni Danny. May mga gabing lumalabas ito ng bahay para manghuli ng pheasant ng isang mayaman. Magugustuhan ng mga Marxista ang kuwento ito, gayong talagang pilyo ang mag-ama at ang ilang lihim na kaaway ng may kapangyarihan. Naibigan ko rin ng mga eksena ng matamis na ugnayang mag-ama: ang kanilang kuwentuhan, ang kanilang mga lihim, ang kanilang mga lakad, ang kanilang parehong kapilyuhan. Nagustuhan ko ring hindi astang matanda ang tauhang matanda sa nobela. Hindi perpekto ang matanda. Hindi ito modelo ng kabutihang-asal. Pero naisip ko, kakaibang magalit si Dahl sa mga salbaheng tauhan. Kung salbahe ang tauhan (tulad ng mga salbaheng tauhan na prinsipal sa “Matilda”, dalawang pangit na tiyahin sa “James” at ang makukulit na bata sa “Chocolate”), makararanas ito ng matinding kalupitan. Naibigan ko rin sa kuwento ang pagmamanehong mag-isa ni Danny mula sa kanilang bahay patungo sa kakahuyan. Isang sangkap ito ng panitikang pambata na nabibigyan ng pagkakataon ang batang tauhan na makaranas ng mga bagay na aakalaing pangmatanda lamang.

Bagong Panuntunan, Isang Eksena sa NBS Quezon Ave.

2006-05-02T21:58:00.000-07:00

May bago akong naisip. Para mabili ko ang librong gustong-gusto kong mabili, magbabasa ako ng mga librong kasinghalaga ng librong iyon sa bookstore. Kahit nakabalot pa ng supot ang mga picture book, dahan-dahan, parang walang gagawing masama, bubuksan ko iyon at babasahin. Wala namang nakaanunsiyo na ipinagbabawal iyon. Sa alam ko, mga magasin ang bawal basahin.

Heto ang aking binasa:

“Bears” ni Ruth Krauss at guhit ni Maurice Sendak—Tampok dito si Max ng “Where the Wild Things Are”, maging ang mga bears ni Krauss ay nagmistulang wild things n Sendak. Bagong interpretasyon ito ni Sendak sa lumang kuwento. Nagsimula ang kuwento sa pagtangay ng alagang aso ng teddy bear at ang paghabol dito ni Max. Walang pangalan ang bata. Tinawag ko lang na Max dahil magkamukha sila sa isang likha. Sa habulan, naipakita ang mga higanteng bears sa paligid, na iba’t iba ang ginagawa. Kakaunting salita ang ginamit. At malaki ang tungkulin ni Sendak para mabuo ang aklat.

“Cloud Boy” ni Rhode Montijo—Isang picture book na pumukaw sa aking pansin dahil sa malamig nitong kulay—sky blue at puti (siyempre, dahil tungkol ito sa batang ulap). Malungkot ang batang ulap. Isang araw, nakakita siya ng paru-paro sa tabi niya. Dito nagsimula ang kaniyang unti-unting pagsaya. Mula sa paglikha ng ganda, pinaligaya niya ang sarili. Lumilok siya ng mga bagay na maganda, munti at dakila mula sa mga ulap. At mula sa pagbabahagi ng gandang iyon, higit pang nakaramdam ang bata ng kasiyahan at katuparan ng sarili. Gayong nagustuhan ko ang aklat dahil sa mga kulay, sa hugis, at sa karakter, magtataka ako kung magugustuhan ng bata ang mensahe: paglikha para sa kapwa. Sinabi naman ni Montijo na personal niyang proyekto ito. Minsan, nababahiran ng personal na layunin ang isang proyekto na dapat sana ay para sa mga batang mambabasa.

“Friends” by Helme Heine—Kuwento ng magkakaibigang tandang, daga, at baboy na ipinapakita ang kanilang pagsasamahan, paglalakbay, paglalaro, at pagtutulungan. Gusto ko ang pangyayari sa sirang bangka na mapaandar nila sa lawa-lawaan dahil sa pagtutulungan. Koleksiyon ito ng mga eksena ng kanilang pagkakaibigan. Umakyat ang lebel ng kuwento nang matatapos na ang kanilang araw. Mapaghihiwalay kaya sila sa pagtulog? Gustuhin man, di sila makapasok sa maliit na tahanan ng daga. Hindi nila matiis ang amoy sa kural ng baboy. Sumilong sila sa tahanan ng tandang pero nabali ang sanga! Nagkahiwa-hiwalay sila sa pagtulog. Pero, at ito ang isa sa pinakagusto kong eksena sa akdang pambata, magkakasama sila sa panaginip!

“Journey Cake, Ho!” ni Ruth Sawyer at guhit ni Robert McCloskey—Picture book (Caldecott Honor) na binili ko pero ngayon lamang nabasa. Isa itong aklat na hango sa folklore ng Amerika. Ang ganitong uri ng aklat ang nagpapaalala sa akin ng mga lumang aklat pambata sa library sa elementary. Kaya siguro binili ko. Old-fashioned ang mga larawan, kasi hindi pa ako pinapanganak, nailimbag na ito. Mas matanda pa yata sa aking magulang. Tungkol ito sa kahirapan sa isang tahanan. Nawala ang mga hayop na nagbibigay ng pagkain, ninakaw yata o naglayas. Sa kahirapan, pinalayas ng mag-asawa ang kanilang anak yata o katulong na si Johnny. Elemento talaga ito ng folklore. Pinapalayas ang isang bata sa matinding kahirapan. Sa pag-alis ni Johnny sa bahay, pinabaunan siya ng mga gamit. Isa na rito ang journey cake. Pero imbes na kainin, gumulong-gulong itong bibingka. Dito nagsimula ang salamangka: hinabol ito si Johnny, ng mga manok, ng baka, ng donkey, ng baboy, ng puti at itim na tupa. Hanggang makarating muli sa bahay. Laking tuwa ng mag-asawa sa pagbabalik ni Johnny. Napuno muli ng hayop ang kanilang tahanan. Dahil folklore, hindi empowered ang batang tauhan. Kasama lamang siya sa pangyayaring mahiwaga. Pero sa palagay ko, sapat na ang hiwagang ito para magbigay ng aliw sa batang mambabasa.

P.S.
Sa tatlong aklat, lumagpas na ako sa halaga ng gustong bilihing aklat. Sobra-sobra na nga. Kaso, naalala ko aking reading list bago bumili ng anupamang aklat.

Hindi ko binili ang gustong-gustong aklat. Sabi ko sa sarili, baka naman overhyped lang iyon. O nadaan sa blitz marketing. Sana mahintay ko sa paperback.

May 2006 Reading List

2006-04-30T06:07:00.000-07:00

Bago ko muna bilihin ang librong matagal ko nang gustong bilihin, dapat basahin muna ang mga sumusunod. Parusa ito sa sarili sa pagbili nang pagbili kahit kaunti ang panahon sa pagbabasa.

1. "Slave Dancer" ni Paula Fox--magandang historical fiction daw; Newbery Medal winner
2. "All Alone in the Universe" ni Lynne Rae Perkin--prequel ng Newbery Medal 2006 winner
3. "What Jamie Saw" ni Carolyn Coman--Newbery Honor winner; kontrobersiyal ang nilalaman
4. "Afternoon of the Elves" ni Janet Taylor Lisle--Newbery Honor din at lirikal daw ang pagkakasulat
5. "The Goose Girl" ni Shannon Hale--autor ng "Princess Academy" na gusto ko ring bilihin at basahin
6. "Godless" ni Pete Hautman--National Book Award para sa Young People's Literature
7. "Ella Enchanted" ni Gail Carson Levine--Newbery Honor Book at retelling ng Cinderella
8. "Keesha's House" ni Helen Frost--Printz Honor Book at nasa anyo ng tula
9. "Naughts and Crosses" ni Malorie Blackman--rekomendado ng artistang gumanap bilang Hermione
10. "Walk Two Moons" ni Sharon Creech--Newbery Medal winner
11. "Notes from a Liar and Her Dog" ni Gennifer Choldenko--autor ng Newbery Honor book na "Al Capone Does My Shirts"

Huling Nabasa (Sa susunod na lang ang blog)
1. "The Wright 3"--Isang araw kong nabasa at ibig sabihin, masarap basahin. Nag-enjoy ako sa pagkakasulat at sa sinasabi ng nobela.
2. "Danny the Champion of the World"--Sa wakas, natapos ko na rin pagkaraan ng matagal na pagkakahinto. Natuwa ako sa kapilyuhan ng mag-ama sa nobela. May himig na Marxista sa nobelang ito.

Huling napanood:
"Scent of a Woman"--Kinurot ang puso ko't napaiyak ako. Galing ng pagkakaarte. Hindi ko napansin ang puro daldalan dahil sa mabisang pagganap tungkol sa halaga ng buhay, sa pagpapatuloy mabuhay, at sa pagpapanatiling buo ng kaluluwa kahit pilantod o bulag ang katawan.

Post-Baguio Readings

2006-04-29T09:22:00.000-07:00

“Dear Peter Rabbit” ni Alma Flor Ada—Bagong paraan ng pagkukuwento sa isang picture book, gamit ang teknik na epistolaryo o mga sulatan ng mga kilalang tauhan sa aklat pambata at fairy tales. Hindi lubos na maiintindihan ang aklat kapag hindi nabasa ang aklat nina Peter Rabbit, Goldilocks, Little Red Riding Hood, at Three Little Pigs. Pinakagusto kong bahagi sa aklat ang pagdaragdag ng manunulat na si Goldilocks ay anak ni Mr. McGregor na binalak hulihin si Peter Rabbit. Nakakaaliw ang pagkukuwento kahit na sanitized version ang kuwento ng Three Little Pigs.

“Russell The Sheep” ni Rob Scotton—Kuwento ng isang sheep na hindi makatulog sa gabi at ginawa ang lahat—mula sa paghahanap ng tamang lugar sa pagtulog at pagbibilang—para hagilapin ang antok. Para sa mga malilikot na bata na hirap sa pagtulog. Mainam ang gamit ng exaherasyon sa kuwento bilang elemento ng humor (e.g. mabibilang ba ng dalawang beses ang mga bituin sa gabi?).

“Lilly’s Big Day” ni Kevin Henkes—Isa sa mga paborito kong picture book ang “Owen” ni Henkes; ngayon, pinahanga naman niya ako sa tauhan niyang si Lilly na gustong-gustong maging flower girl sa kasal ng kaniyang guro. Nagpresenta siya bilang flower girl, nagpraktis pa pero hindi siya ang pinili. Sa huli, natanggap niya ang balita at nagpresentang maging assistant ni Ginger, ang mas batang flower girl. Aliw ang eksena ng martsa sa kasal. Lalo na’t ayaw maglakad ni Ginger. Natupad ni Lilly ang maglakad sa papuntang altar, habang karga ang bata.

“Olivia” ni Ian Falconer—Isa sa mga tauhan sa children’s literature na naitampok sa postage stamp ng US. Pero ngayon ko lamang ito nabasa. Nagustuhan ko ang kuwento dahil sa masaya nitong nilalaman. Ito’y hindi kuwento ng baboy na kakatayin tulad ni Wilbur sa “Charlotte’s Web.” Gusto ko rin ang pagbasag sa imahen ng baboy na antukin. Si Olivia sa aklat ay magulo, mahilig sa damit, may alagang hayop, mahil magbasa, may interes sa painting at museo at may nakukuhang inspirasyon sa mga sining. Kahanga-hanga ang makabasa ng isang biik na may kultura tulad ng pagkahanga ko kay Butsiki, sa “Unang Baboy sa Langit” na ubod nang linis.

“And If the Moon Could Talk” ni Kate Banks—Kapansin-pansin ang disenyo ng kuwento na halinhinan ang paglalarawan sa loob at labas ng silid ng isang bata. Gayundin ang pagtalakay sa kalikasan at mga ritwal bago matulog. Romantiko ang mga imahen ng paghaplos ng dilim sa disyerto, sa mga leon, sa mga tala, sa dagat, at ang pagningning ng buwan. Para sa akin, mas mainam ang aklat na ito kaysa sa klasikong “Goodnight Room.”

“The Story About Ping” ni Marjorie Flack—Naalala kong ikinukwento ito sa amin ng guro noong kinder ako pero ngayon ko natuklasan ang aklat na ito. Naalala ko lang noon, may isang maliit na bibe na pinapalo kapag nahuhuli siya sa pagsakat sa bangka. Hindi naman ako ipinagkanulo ng aking gunita. Iyon pa rin ang kuwento. Isang bibe, si Ping, na ayaw mapalo kaya nagpasya siyang matulog sa labas para makaiwas sa malupit na parusa. Doon nagsimula ang kaniyang mga di kanais-nais na pakikipagsapalaran—ang muntik nang maging ulam sa hapunan ng isang Tsinong pamilya. Hindi ko gusto ang sinasabi ng aklat. Laban ito sa paggalugad ng mga bata sa kanilang daigdig. Marahas din ang pagpaparusa sa tauhan. Isa itong halimbawa ng panitikang pambata na pumapabor sa matatanda at sa otoridad. Tradisyonal at makaluma ito at tiyak kong magugustuhan ng nakapangyayari. Hindi disiplina ang itinuturo ng aklat kundi bulag na pagsunod at pagyuko sa pagmamalabis ng nasa kapangyarihan.

“The Last Puppy” ni Frank Asch—Heto na naman ang isang poetika ng aklat pambata, tulad ng “Leo the Latebloomer.” Pinapaksa nito ang pagiging dehado ng bunso at ng pinakabata sa magkakapatid na tuta at ang mga insidente na siya lagi ang hindi napapansin. Sa wakas, matitikman niya ang pagkilala, pagtanggap at pagmamahal sa isang bata na umangkin sa kaniya bilang “una niyang tuta.”

“Grandfather’s Journey” ni Allen Say—Bukod kay Tomie de Paola, ito pa lamang ang aklat pambata na nagustuhan ko na tumatalakay sa kasaysayang pampamilya ng manunulat. Mainam ang pagkakasulat at pagkakaguhit ng manlilikhang si Say, idagdag pa ang mahalaga nitong pinapaksang mga Asyano sa Amerika. Gusto ko ang pagkakaguhit ng lawak ng karagatan, ang masigasig na ilog, ang ginintuang kabukiran, ang pagkakatagpo ng iba’t ibang lahi. Naalala ko ang talambuhay ni Carlos Bulosan, isang Pilipino, na nanahan at nagtrabaho sa Estados Unidos. Bakit walang akdang Filipno na katulad nito? Buti pa ang mga Hapon, mayroong Caldecott Medal at Newbery na pumapatungkol sa kanilang kasaysayan sa U.S. Sa paglalakbay ng lolo ni Allen Say sa Amerika, lagi’t lagi niyang naaalala ang iniwang bansa. Sa kaniyang nostalgia sa pagiging destierro at paggunita sa mga bundok at ilog ng kaniyang nilisan, nag-alaga siya ng mga ibon sa kaniyang kuwarto para marinig at mabuhay sa kaniyang espasyo ang bayan niya. Napakarikal niyon maging ang pagtukoy na ang kanilang buhay pagkaraan ng digma ay ikinalat tulad ng dahon sa sigwa.

“The Hello, Goodbye Window” ni Norton Juster—Caldecott Medal winner ngayong 2006. Hindi ko gusto ang mga ilustrasyon. Masyadong pambata at masyadong pa-cute para sa aking panlasa. Ngunit nagustuhan ko ang nilalaman. Heto pa lang yata ang picture book na Amerikano na napaka-Filipino ng nilalaman. Ganito ang mga hulma ng nagwawagi sa PBBY. Ukol ito sa pagdalaw ng bata sa tahanan ng kaniyang lolo at lola. Sa aklat, buhay na buhay ang karakter ng lolo, lola, at ng batang tauhan. Sentro sa kanilang masayang buhay ang isang bintana na sa pananaw ng bata’y nagdudulot ng salamangka sa kanilang buhay at naghuhudyat ng pagdating at pag-alis ng bata. Halos benign ang kanilang mundo—ito’y isang kuwentong walang conflict pero ramdam na ramdam ko ang puso ng kuwento—ang paglalaro sa hardin, pagtugtog ng harmonica, ang pagluluto, ang pagtingin sa tala, ang pagharaya sa binatana.

Huling Napanood:

“Squid and the Whale”—Hindi nasayang ang oras ko. Naalala ko ang “Happiness” at ang “Storytelling” sa pelikulang ito. Kakaiba ang screenplay sa pagtalakay ng buhay ng dalawang manunulat na maghihiwalay na; bago rin ang pagtalakay sa coming-of-age ng dalawang anak nilang lalaki. Gayumpaman, di ako komportable sa depiksiyon ng mga manunulat sa pelikulang ito.

Magpaparamdam Muna Ako

2006-04-17T01:06:00.000-07:00

Kasi, ang tagal kong nawala.

Hindi naman sa tinatamad ako, pero medyop toxic ang pagtatapos ng buwan ng Marso. At ang dami ko ring ginawa noong unang linggo ng Abril hanggang mag-Semana Santa.

Nagbalik ako sa Hong Kong para sa aking kaarawan. Saka na lang muna ang mga photos. Sa dami, hindi ko malaman kung paano pagkakasyahin sa Flickr account ko. Natupad naman ang gusto ko sa ikalawang pagbabalik doon: nakasakay ako ng Star Ferry sa gabi, nakasakay ako ng lumang tram sa Hong Kong Island, at nakapunta ako sa dalawang museo para sa sining at kasaysayan. Dito ko napagtanto na may kaluluwa pala ang isang lugar na minsan kong tinawag na "mall" lamang ng Pilipinas.

Ilang araw pagkaraan ng Hong Kong, umakyat naman ako sa Baguio. Una ko itong appearance sa madla pagkaraan ng lahat ng aberya. Masaya pala ang pakiramdam na may ibinabahagi ka sa mga batang manunulat. Masarap din ang pakiramdam na alam mong may magagawa ka pa sa mundong ito. Para sa akin, sapat na ito para mabuhay muli ako. Natutuwa rin ako sa karanasan bilang panelist at mentor sa writeshop para sa panitikang pambata. Una, talagang interes ko ang panitikang ito. Pangalawa, naging magaan ang trabaho dahil magaang kasama ang iba pang mentoring panelists. Marami akong natutunan sa personal na karanasan, lalo na sa pagdukal ng karanasan bilang materyal sa lektyur ni Luis Gatmaitan. Iyon din ang natutunan kong bago sa bisa ng pananaliksik at ang pagtataguyod ng kabihasnang Filipino sa panayam ni Heidi Abad ukol sa bago niyang aklat ukol sa mga cultural icons. Teorya ukol sa mabisa at makabuluhang panulat para sa kabataan naman ang hatid na impormasyon ni Lalaine Aquino. Simple pero matalas ang talinong ibinigay ni Dean Jaime An Lim para sa mga writing fellows.

Hindi naman ako nahuli sa pagbabasa, bagamat talagang nasira ang aking reading program.

Kahuli-hulihan kong nabasa ang "The Little Engine That Could" (ni Watty Piper) na binili ko sa ukay-ukay ng mga libro sa SM City Baguio, kasama ng ibang panelists. Klasiko at kompletong bersiyon ang nakuha ko. Rekomendado rin ito ni Heidi sa akin. Pagkaraang mabasa, saka ko nasabi kung bakit ito naging klasiko--nasa pormula ng repetisyon, gumagamit ng personipikasyon, cute ang mga tauhan. May musikalidad din sa dialogo. Pero higit pa rito, pinatatatag nito ang loob ng mga bata. Sense of achievement? Marahil. O simpleng pagkilala sa kanilang potensiyal.

Mga huling napanuod:
"Nanny McPhee"--mas masayang bersiyon ng Mary Poppins. Gusto ko tuloy mabasa ang librong pinagbatayan ng pelikula.
"Ice Age 2"--masaya naman, natuwa ako sa mga interteksto; may mga eksenang pangmatanda pero sa kabuuan, mainam ang animation. Kinakitaan ko rin ito ng mga elemento mula sa epiko.
"Thief Lord"--mas maganda pa rin ang aklat ni Cornelia Funke pero sa pelikula, lubos kong nakita ang lunang Venice.
"Paradise Now"--ngayon lang ako muling nakapanuod ng matibay na wakas o ending ng pelikula; binigyan nito ako ng bagong pananaw ukol sa krisis ng mga Palestino sa Israel.
"Match Point"--napaka-Pilipino ng kuwento; naaalala ko ang mga kuwento ng panlilinlang sa mga relasyon. Ngunit matalino ang pagkakahawak ni Woody Allen sa kaniyang materyal. Patunay ito na kahit gasgas ang materyal, magiging bago ang atake sa naratibo. Maikakategorya ko ito bilang isang film noir. Kinilabutan ako sa sinasabi ng kuwento: na minsan, mas maiging maging masuwerte kaysa dakila.
"Derailed"--Nakita ko na naman ang Chicago sa pelikula! Ok, sige na nga, manonood ako ng komersiyal na pelikula. Ang tagal kong hindi nakapanood kaya patol lang nang patol. Misteryoso naman ang kuwento bagamat may mga bahagi na matutukoy mo na ang lihim sa likod ng panggigipit sa isang lalaking nasa bingit ng kawalang-pag-asa. Tila cautionary tale ito sa sinomang nais mangaliwa.
"Family Stone"--Pampasko pero akma pa rin kahit napanuod ko ng summer dito. Muli, napaka-Pilipino ng materyal. Gusto ko ang paglalangkap ng komedi at drama; dagdag na puntos dito ang halaga na idinidiin ukol sa pamilya.
"Red Balloon"--Isang short film ng France na nagtataglay ng poetika at elemento ng panitikang pambata. Dinala ko ang kopya sa Writeshop sa Baguio at ipinanuod ko sa mga fellows. Nagustuhan naman nila itong tila silent film na naratibo. Mahuhulog ang loob ng lahat sa pagkakaibigan ng isang bata sa isang pulang lobo.
"Children of Heaven"--Muli kong pinanuod makaraang makahanap ng sariling kopya sa HK. Super recommended ko ang pelikulang ito sa mga kaibigang nagbabasa ng blog na ito. Napakasimple pero napakabisa ng kuwento. Patunay ito sa kadakilaan kahit simple ng ambisyon ng mga batang may malasakit sa kapwa.

At para sa Semana Santa, nagpakalunod kami sa first season ng "Grey's Anatomy". Tama ang sabi ng mga review, nakaka-adik. Gusto ko ang pagiging tao ng mga doktor, habang hawak nila ang scalpel sa pagbubukas ng mga lamang-loob ng kapwa. Dalawang episodes na lang, matatapos ko na. Ayaw ko munang mamaalam sa kanila.

Ngayon lamang muli ako naadik sa t.v. series matapos ng 24 at Desperate Housewives. At hindi ko ito pinagsisisihan.

“Alejandro’s Gift” at si Ming Lo

2006-03-26T20:40:00.000-08:00

Dalawang librong pambata (picture book) na binasa ko sa Bestseller (National Bookstore) sa Podium Mall, Ortigas noong Linggo:

“Alejandro’s Gift” ni Richard Albert, iginuhit ni Slyvia Long—Habang binabasa ko ang aklat at binubuklat ang mga pahina ng mga larawan, pakiramdam ko’y nagbabasa ako ng kuwento ng paglikha. Sa lungkot ni Alejandro sa pananahanang mag-isa sa disyerto, nag-isip siya ng paraan kung paano ito magkakabuhay at paano siya mapasasaya sa tila patay na lugar. Naalala ko ang mga kuwento ni Bathala na kaya lumikha ng mga bagay sa daigdig ay upang mapasaya niya ang sarili at hindi mabagot sa kawalan. Hindi man niya sabihin, hindi kayang mag-isa ni Alejandro. Kailangan niya ng mga kaibigan at mga dadalaw sa malungkot na buhay. Sa tulong ng mga guhit ni Sylvia Long, unti-unting nagkabuhay at nagkakuwento at nagkaroon ng ligaya sa munting bahagi ng disyerto, matapos mapagpasyahan ni Alejandro na magpatayo ng tubigan para may maiinuman ang mga hayop sa lugar na ito. Nagustuhan ko ang aklat sa pagiging impormasyonal nito na naisusulat sa interesanteng pamamaraan, at iyon sa sa malikhaing prosa. Nais ko rin ang huling spread ng aklat na ipinapakilala ang mga hayop na nakita ng mambabasa sa kuwento.

“Ming Lo Moves The Mountain” ni Arnold Lobel—Habang binabasa ko ang kuwentong ito, agad pumasok sa aking isipan ng iba’t ibang kuwentong numskull (kuwento ng pagiging tanga o ungas) sa folklore ng Pilipinas. Amerikano ang sumulat at gumuhit ng mga larawan, tila hango sa Tsinong materyal, pero unibersal ang nilalaman. Naniniwala naman akong unibersal ang mga kuwento sa daigdig; maaaring nagbabago ang mga pangalan, tagpo, lunan, panahon, ngunit iisa lamang ang hulmahan. Hindi sinabi ni Lobel kung ang kuwento niya’y isang retelling; gayunpaman, nakalikha siya ng isang folktale o kuwentong-bayan. Ganito ang kuwento: may mag-asawang naiinis sa posisyon ng kanilang bahay sa tabi ng bundok dahil laging itong nahuhulugan ng mga bato, atbpang dahilan. Kumonsulta ang bana sa isang matandang matalino para pagalawin ang bundok at lumayo sa kanilang tahanan. Gamit ang magical na numerong tatlo (3), naisagawa ng lalaki ang serye ng tatlong pagsunok at kabiguan: ang pagtulak sa bundok sa pamamagitan ng katawan ng puno, ang pagkalembang ng kaldero para maingayan ang bundok, at ang pag-alay ng mga pagkain para sa diwata at tagapangalaga ng bundok. Napaka-Asyano ng mga eksenang ito, lalo na ang pag-aalay bilang patunay ng animismong tradisyon. Sa huli, “naitulak” nga ni Ming Lo ang bundok sa pamamagitan ng pambihira ngunit karaniwang “sayaw” na atas ng matandang matalino. Magugustuhan ng mga bata ang kuwentong ito sa pagtatampok ng mga malalamig na kulay sa larawan at ang katatawanang taglay ng isang numskull na kuwento. Kung sabagay, mayroon bang numskull na hindi nakakatawa?

“Stellaluna” at iba pang Aklat pambata na Binili’t Binasa

2006-03-25T18:19:00.000-08:00

Nakuha ko ang tatlong librong ito sa kabubukas pa lamang na kahon ng mga aklat sa Chpaters and Pages sa Market! Market! Mall. Kahit na nabasa ko na ang mga librong ito, at may kopya pa ako ng kuwento dahil nasama sa antolohiya, bumili pa rin ako ng sariling libro. Sa halagang PhP 20 ang bawat isa, wala na akong mahihiling pa.

“Stellaluna” ni Janell Cannon—Isang bagong aklat na maituturing nang klasiko. Mainam na kuwento upang pagtibayin ng konsepto ng pamilya, komunidad, at lahi. Ukol ito sa isang batang fruit bat na nawalay sa kaniyang ina nang sinalakay sila ng isang kuwago. Napunta sa pangangalaga ng ibon si Stellaluna at sa yaw man niya, itinakda sa kaniya ang gawi ng mga ibon. Hanggang sa kaniyang pagtanda, muli niyang nakasalubong ang kauri at nakilala ang kaniyang totoong sarili. Nagustuhan ko sa aklat ang mga tala sa huling bahagi na nagbibigay-impormasyon ukol sa katangian ng mga fruit bat.

“Blueberries for Sal” ni Robert McClosky—Naligayahan ako sa aklat na ito sa pagtatampok ng benign na mundo—isang mundong walang matinding problema, mundong walang panlipunang problema. Sa halip, nakita ko rito ang selebrasyon ng buhay: ang pamimitas ng blueberry ng dalawang mag-ina. Matalino ang estruktura ng kuwento sa pagkagamit ng dalawang parallel na pangyayari sa mag-inang tao at bear. May humor at suspense din sa pagkakapalit ng dalawang anak sa kanilang mga ina. Nasorpresa rin ako na babaeng bata pala si Sal. Ngayon ko lang napansin. Hitik din sa kaligayahan ang relasyong mag-ina habang nag-iimpok sila ng makakain sa panahon ng taglamig.

Gayunpaman, sa aklat ni McClosky, pinakapaborito ko pa rin ang kaniyang "Make Way for Ducklings."

“Runaway Bunny” ni Margaret Wise Brown—Muli, isa rin itong klasikong aklat pambata. Tunay akong nasiyahan dahil nakuha ko ang tatlong librong ito sa halagang PhP 60 lamang at maiinam ang mga kopya. Ang unang kopya ng aklat na ito ay ibinigay ko sa anak ng isang kaibigan dahil naiyak at nagustuhan niya ang kuwento. Nang makita ko ulit ito, binili ko. Para naman magkaroon ako ng sariling kopya. Sentimental ang kuwento ukol sa pagsasakripisyo ng ina para sa anak na suwail ba o makulit o rebelde. Mainam ang gamit ng mga pag-uulit sa naratibo, maging ang ritmo at ang pag-unlad ng mga sitwasyon. Maihahanay ko ang aklat na ito sa mga kuwentong “The Giving Tree” at “Guess How Much I Love You” sa sentimentalidad at salik na kurot-sa-puso.

“How To Eat Fried Worms” ni Thomas Rockwell

2006-03-25T08:26:00.000-08:00

Bakit ko ito pinagpasyahang basahin?

1. Para makabasa ng librong panlalaki o di-direktang isinulat para sa kabataang lalaki;
2. Para mabasa ang isang klasikong Amerikanong nobelang pambata;
3. Para makapagbasa ng nobelang pambatang walang seryosong isyu o usapin na namamalasak ngayon sa YA novels;
4. Para makapagbasa ng masayang kuwento;
5. Para malaman kung paano nagagamit ang kultura ng mga bata(ng lalaki) sa isang prosang pambata;
6. Para matunghayan ang kultura ng mga bata, batay sa depiksiyon ng nobela; at
7. Para makaengkuwentro ng isang nobelang pambata na walang kamatayan, hindi nawawala sa uso, at nagtatagal sa gunita ng mga mambabasa.

Pangkalahatang obserbasyon:

Likas na may kasamaan o kapilyuhan ang mga bata. May angkin din silang katalinuhan na dapat ipakita sa mga akdang pambata. Radikal din ang konsepto o ideya ng aklat--lalo na't marumi ang tingin sa mga bulate. Nakatutuwa ang makabasa ng nobelang hindi gaanong deskriptibo. Masarap basahin ang aklat at maeengganyo ang mga bata na maghanap pa ng babasahin. Mainam din ang wakas at resolusyon ng kuwento.

“Baboushka and the Three Kings” at iba pa

2006-03-25T08:03:00.000-08:00

“Time to Say ‘Please’” ni Mo Willems—Akmang aklat para sa mga bata at nakatatanda para ibahagi ang halaga ng pagiging magalang. Ganito ang modelo ng kuwentong may layong magturo nang hindi nangangaral. Nakapaloob sa aklat ang katalogo ng insidente para banggitin ang “please” na tila salitang may salamangka. Dagdag pa rito ang paggamit ng mga salitang “excuse me”, “sorry” at “thank you.” Muli, malaki ang tulong ng mga daga sa aklat para maging kaiga-igaya ang simpleng kuwentong ito.

“Ten, Nine, Eight” ni Molly Bang—Dalawa ang tagumpay ng aklat na ito. Una, ito ay kakaibang aklat ng pagbibilang. Kuwento rin ito ng pampatulog sa batang binabasahan. Pangalawa, kundi man radikal, bago ang pagtatampok ng mag-amang itim sa aklat na ito.

“Stone Soup” ni Marcia Brown—Marami nang napanalunang Caldecott si Brown pero ito ang kauna-unahang aklat niya na nabasa ko. Batay ito sa kuwentong-bayan sa France na tila isang trickster tale. Itinampok kung paano naakit ng tatlong kawal mula sa digma ang pakainin sila ng buong komunidad na maramot. Isa itong kuwentong pampamayanan. Ipinapakita ng kuwento kung papaano lalabanan ang gutom at kahirapan sa pamamagitan ng pagkakaisa ng isang komunidad. Hindi indibidwalismo ang solusyon kundi ang pagbibigayan.

“Si Carancal Laban sa Lindol” ni Rene Villanueva. Kung si Rio Alma ay may serye ng Pilandok, si Villanueva naman ay may Carancal. Kapwa mga bayani ang tampok na tauhang ito. Kakaibang bayani si Carancal dahil maliit na bata ito, katulad ng mga bata sa mga etnoepiko ng Pilipinas. Dalawang alamat ang nakapaloob sa kuwento—ang dahilan ng paglindol at kung bakit hindi nagtatayo ng matataas na bahay sa Pilipinas. Mainam ang aklat na ito para ipakilala ang yaman ng folklore sa bansa at kapanabay na babasahin ukol sa lindol sa bansa.

“Mister Seahorse” ni Eric Carle—Hindi talaga ako nawawalan ng Carle sa mga binabasa ko. Naalala ko ang pelikulang “March of the Penguins” sa kuwentong ito. Mangyari pa, ang aklat na ito ay parangal sa kadakilaan ng mga ama, tulad ng mga amang tilapia, seahorse, pipefish, bullhead catfish, at kurtus nurseryfish na siyang nangangalaga sa mga itlog na iniluwal ng mga babaeng isda. Kakaibang kuwento ito ng role reversal sa pag-aalaga ng mga supling.

“Baboushka and the Three Kings” ni Ruth Robbins at iginuhit ni Nicolas Sidyakov—Napakasimple ng prosa at napakaelegante ng mga larawan. Nagustuhan ko sa aklat na ito ang deskripsiyon ng init sa loob ng tahanan at ang lamig ng snow sa labas na sumasagisag sa puso at kalooban ni Baboushka. Kuwento itong Pamasko; at nagitla ako na may ganito palang folklore sa Russia. Mangyari, si Baboushka ang maituturing kong katumbas ni Santa Claus sa mga batang Ruso. Inimbita si Baboushka ng tatlong hari para hanapin ang kakasilang na si Hesus. Hindi sumama si Baboushka dahil may tatapusin pa raw siya sa bahay. Huli na nang natauhan siya. Kaya, mula noon, panata niya na hanapin ang landas na tinahak ng tatlong hari para magbigay-pugay sa kasisilang na dakilang sanggol.

“Angus and the Cat” ni Marjorie Flack—Sa una kong tingin, masasabi kong luma at gasgas na ang kuwentong ito. Pero hindi pala. Bukod sa kuwento ito ng pagkakaaway at pagiging teritoryal ng Scottish Terrier sa isang bagong dating na pusa, kuwento ito kung paano naging malapit at mapagbigay ang aso sa sorpresa niyang kaibigan. Nabihisan ng ugali ng mga bata ang ugali ng mga hayop sa kuwento—sa simula’y mag-aangilan, makulit din naman ang pusa, at sa bandang huli, malalaman na kailangan pala niyang makita at makasama ang dati at madalas na kinaiinisan.

“Tom & Puddle: Charming Opal” Atbp. Aklat Pambata

2006-03-17T23:39:00.000-08:00

“Leonardo The Terrible Monster” ni Mo Willems—Maganda ang ilustrasyon, cute pero nakaiinsulto sa mga bata o hindi komersiyal ang disenyo at karakterisasyon. Gusto ko rin ang gamit ng mga blangkong espasyo sa mga pahina ng aklat na nagbibigay-gaan sa mga mata. Gayunpaman, ang kuwentong may hawig sa pelikulang “Monsters, Inc.”

“The Other Side” ni Istvan Banyai—Siya rin ang manlilikha ng aklat na “Zoom.” Noong una kong binuklat ang aklat, naguluhan ako. Dahil wordless, nahirapan akong sundan kung may kuwento ba ang aklat. Hindi kronolohikal ang kuwento. Dagdag pa, walang kuwento. Hindi ko binitiwan ang aklat na ito. Sinubukan kong unawain gamit ang mga larawan. Ang konsepto’y aalamin kung ano ang nasa kabila ng larawan. Mainam na aklat ng paghuhula—may mga sorpresa, may munting mga kuwento, may katatawanan, may simpleng pantasya.

“Giggle, Giggle, Quack” ni Doreen Cronin—Muli na namang nagpakitang-gilas ang mautak na Duck! Itinatanghal ng aklat ang kapangyarihan ng pagsusulat o ang kaalaman sa komunikasyong pasulat. Dahil alam ito ni Duck, nakuha nila ang nais mula sa katiwala ng farm: pizza bilang hapunan, paliligo ng mga baboy, at ang panonood ng pelikulang “Sound of Moosic.”

“The Little Seed” ni Eric Carle—Aaminin ko na: naging paborito ko nang manlilikha sina Mo Willems at Eric Carle. Kapag pumupunta ako sa mga bookstore, sila ang una kong hinahanap. Itong aklat ni Carle ay isang halimbawa ng science concept na isinakuwento. Ipinapakita ng makulay na aklat, sa sariling tatak ni Carle sa pagguhit, ang pag-unlad ng mga halaman, ang apat na panahon (wala nito sa Pilipinas kaya hindi ako makapanaginip ng winter, spring, at autumn), buhay at kamatayan sa pagdaan ng mga panahon. Mangyari pa, kuwento rin ito sa pagtitiyaga ng late bloomer na buto hanggang sa mamulaklak ito. Maraming talinghaga ng buhay sa aklat—pagkasilang, paglalakbay, pamumulaklak, pagkalagas, pagsibol, kamatayan, muling pagsilang. Hinangaan ko ang aklat hindi dahil sa siyentipikong nilalaman kundi ang mensahe nito ukol sa buhay.

“Wiggle” ni Doreen Cronin—Kumpara sa mga kuwento niya ukol sa mga hayop sa farm, lubhang matamlay ang kuwentong ito. Kulang sa enerhiyang pangnaratibo at makaluma ang dulog sa pagkukuwento. Gamit ang ilang taludtod sa bawat pahina, tinatalakay nito ang pamumuhay ng magaslaw at aktibong aso, konsepto ng panahon, mga uri ng hayop, mga galaw ng hayop, at ang natural na pamamahinga ng mga bagay na may buhay.

“The Grey Lady and the Strawberry Snatcher” ni Molly Bang—Piyesta sa paningin at sa kuwento ang aklat na ito, gayong walang nakalimbag na teksto para magkuwento. Hinayaan ng manlilikha na magkuwento gamit ang mga imahen. Pinakapoetiko rito ang matandang babae na nakasuot ng grey—poetiko dahil tulad ng hunyango, nakakapagtago ito sa kakulay na kaligiran. Hitik sa suspense ang kuwento na kagigiliwan ng mga mambabasa hanggang sa maramdaman ng mga bata ang halaga ng tahanan at pamilya bilang kanlungan.

“Tom & Puddle: Charming Opal” ni Holly Hobbie—Tunay na pambatang aklat na naglalaman ng pambatang karanasan at kultura—ang pagbabakasyon kasama ng pinsan, ang ligaya ng mga bata sa probinsiya, ang pamimitas ng prutas, ang paliligo sa pond, ang pagkalagas ng ngipin, pamahiin sa tooth fairy, paglangoy, at paglalaro sa luntiang paligid na kung tawagin sa kuwento’y Woodcock Pocket. Muling pinagtitibay ng aklat na ito na karapatan ng mga bata ang maayos na kalikasan. Napaka-inosente ng kuwento at sitwasyon. Walang drama o masidhing agenda sa pagkukuwento. Naalala ko ang pelikulang “My Neighbor Totoro” sa kuwentong ito.

“Each Peach Pear Plum” nina Janet at Allan Ahlberg—Muli, ito’y aklat ng konspeto na naghahain ng mga tauhan sa alamat at awiting-bayan ng Inglatera o Europa. Sabi sa aklat, “In this book/ with your little eye/ take a look/ and play “I spy.” Tila muling pagpapakilala ito sa mga bata ng mga nalimot na tauhang maalamat tulad nina Cinderella, Robinhood, Tom Thumb, Three Bears, Jack and Jill. Para sa bata, ito’y magandang aklat ng paglalaro. Para sa mga guro, ito’y simpleng aklat sa pagpapaunlad ng cultural literacy ng mga bata. Nawa’y makalikha rin ng ganito sa Pilipinas para makilala ng mga mambabasa ang tauhang makikilala na lang sa mga alamat.

“Time to Pee!” ni Mo Willems

2006-03-15T06:58:00.000-08:00

Isa sa mga sikreto ng matatagumpay na aklat pambata ay ang binibigyan ng sense of achievement (ang may mapagtagumpayan) ang batang tauhan sa teksto. Isa ring paraan ay ang pagseryoso sa problema ng mga bata. Kadalasan kasi, ang tingin sa mga problema ng mga bata ay maliliit at simple lamang. Ngunit para sa mga bata, ang mga problemang ito (e.g., ang tamang pag-ihi) ay isang malaking hamon at adbentura para sa kanila.

Ito ang paksain ng aklat ni Mo Willems—ukol sa kakaibang nararamdaman ng mga bata (pakiramdam na naiihi) na dapat ay bigyang-pansin. Nakuha ng autor-ilustrador ang sikolohiya ng mga bata. Totoo, maraming bata ang naiihi sa kanilang salawal—kapag nasa eskuwela, kapag natutulog, kapag naglalaro, kapag natatakot sa gabi at ayaw pumunta sa banyo. May mga bata at matanda ring umiihi sa swimming pool. Noong nasa grade school ako, marami akong kaklase na naiihi sa kanilang salawal. Maging ako rin, noong grade 2, ay naihi dahil sa pinipigil ko ito. Ewan ko lang, pero noon, parang nakakahiyang aminin na gusto kong umihi o may nararamdaman kang dapat mong ilabas. Ang resulta: nagiging school legend ang pag-ihi o ang pagdumi ng bata hanggang sa kaniyang paglaki. Unibersal na yatang kahihiyan ito ng bawat nag-aaral, na dadalhin niya hanggang pagtanda.

Kung kaya, mahalaga ang mga aklat pambata na “munti” man ang problema, nagiging adbentura, o nagiging paksain at sentral na problema sa aklat pambata. Kahalintulad ito ng isang popular na aklat pambatang “Everyone Poops” ni Taro Gomi na ipinapakitang natural sa lahat ng nabubuhay at sa mga hayop (kasama na ang mga tao) na dumumi. At dahil natural, hindi ito dapat ikahiya. Ewan ko ba sa lipunang Filipino kung bakit ikinahihiya iyon. Nakakahiya ba ang makaramdam na nais mong dumumi? Noong bata rin ako, sa elementarya, umuuwi pa ako ng bahay para dumumi; mabuti’t malapit lamang ang aming tahanan sa eskuwelahan. Ayaw kong dumumi sa eskuwelahan. Ikinahihiya ko iyon. O baka naman talagang madumi ang mga kubeta sa aming eskuwelahan. Biro nga'y MacArthur. Tinanong ko ang nagbigay ng joke na iyon. Saka bulong sa akin, "Nag-I shall return."

Ang tagumpay sa aklat ni Mo Willems ay ang pagbibigay-dangal sa natural at biolohikal na akto. Aniya, “Now is your chance to show how big you are.” Bukod pa rito, napaka-pragmatiko at edukasyonal ng aklat, kaya nabigyan ito ng pagkakataon na mailathala. Ang aklat na ito’y tila isang journal ng pag-ihi. May success chart ito at mga sticker. Magandang aklat ito para sa mga batang nasa proseso o yugto ng toilet training.

Kahanga-hang rin ang ilustrasyon ni Willems. Gamit ang sariling tatak ng pagguhit, maihahalintulad ko sa mga dubuho sa “Knuffle Bunny”, naging puno ng salamangka ang gawaing tila ordinaryo, o labis na ordinaryo, para sa mga may edad na. Tuwang-tuwa ako sa mga dagang nagmistula pang banda para ipakilala sa bata ang isang kubeta. Tawa ako nang tawa nang makita ko ang ilustrasyon na iyon. Kung ako ang bata at tinuturuan ng tamang pag-ihi, mabilis akong matututo. At hindi na akong maiiihi pang muli sa salawal.

“Fat Kid Rules the World” ni K.L. Going

2006-03-14T04:40:00.000-08:00

Wala naman akong masayadong ginagawa, ayoko namang ma-stress, hindi naman ako nagtatakda ng kung ano ang dapat gawin sa sarili, kaya minabuti kong tapusin ang nobelang ito. Wala munang internet, sabi ko sa sarili, tatapusin ko muna. Nabasa ko na ang ¼ ng aklat, kaso nga, dahil sa comprehensive exam para sa PhD, hindi ko na natapos. Binitiwan ko. Ngayon ko lang pinasyang balikan, pagkaraang makabasa muli ng kontemporaryong young adult novel. Sa lawak kasi ng anyo ng panitikang pambata, mahirap ang palipat-lipat ng disiplina sa pagbabasa. Iba ang disiplina sa pagbabasa ng picture book, iba ang teknik sa pagbabasa ng nobelang pambata, lalo na ang young adult na aklat. Napapansin ko, medyo nahihirapan akong pumasok sa mundong nalilikha ng young adult novel dahil bukod sa wika at istruktura nitong makabago at sopistikado, kadalasan nitong itinatampok ang kabataan ng lipunang Amerikano. Kadalasan din, kultura pa ng African-American ang mga bida at konteksto. Mabuti’y may mga nobelang YA na madaling basahin dahil sa husay ng manunulat na akitin ang mga teenager na mambabasa. May taglay ang mga prosa nito ng elementong popular—wikang pangkasalukuyan, humor, maiikling talata at kabanata, mabilis na aksiyon, interesanteng tauhan, kakaibang istruktura sa pagkukuwento, panlipunang nilalaman, at makukulay na subplots.

Halos taglay ng nobelang “Fat Kid Rules the World” ang mga nabanggit kong katangian ng popular na YA novel. Gayunpaman, hindi ko maakusahan ang nobela bilang isang basura o mahinang uri ng aklat. Dahil kung hindi, bakit pa ito nagwagi ng Printz Honor? O bakit ko pa ito pinahanap at pinabili sa kaibigan?

Nakalikha si K.L. Going ng simpatetikong matabang tauhan. Nakaugnay ako ang tauhang ito (hindi naman dahil sa humantong ako sa halos 300 lbs. na timbang kundi alam ko ang kaniyang pinagdaraanan). Ang pang-akit sa akin ng mga YA novel ay ang pagtatampok ng mga tauhang outcasts. Gustong-gusto ko na nabibigyan ng tinig at kapangyarihan at pagkilala at pagsusuri ang mga tauhang hindi napapansin o papansinin ng karamihan. Gusto ko ang tauhang si Liam sa “Luna”, si Troy sa nobelang ito, at ang mga pangunahing tauhan sa “Speak” at “The Earth, My Butt, and Other Pretty Round Things”—sila ang mga tauhang biktima pero sa bandang huli’y maiigpawan ang mga patong-patong na problema at hamong kanilang kinakaharap. Nagustuhan ko rin ang aklat sa pagtatampok ang di-inaasahang magkaibigan (tila ugnayan ng tauhang alkoholiko at prostitute sa “Leaving Las Vegas”)—isang suicidal na obese na mababa ang self-esteem at isang popular at maalamat na punk, junkie at homeless na binata.

Katangi-tangi ang nobela ito sa pagkakagamit ng matalino at malinis na prosa sa unang panauhan. Orihinal din ang paglikha ni Troy, ang bida at panauhan, ng mga headline para sa kaniyang buhay; at dito nakuha ng autor ang pamagat ng kaniyang unang aklat. Nakalakip din sa prosa ang wika at kultura ng kasalukuyang kabataan ng New York. Gayunpaman, sa sobrang witty at bagsik ng humor sa ilang mga talata, nakikita kong nagsasalita ang nobelista at hindi ang tauhang si Troy o Big T (kay Curt). Kontrobesiya ito sa akin dahil si Troy naman ay hindi articulate. Bakit ang kaniyang pagmumuni ay nakakasugat? Nagustuhan ko rin ang aklat na ito dahil sa mahusay na editing at sa magaan nitong prosa. Hindi ako naobligang tapusin ang aklat, kusa nito akong dinala hanggang sa wakas. Nagustuhan ko rin ang resolusyon ng kuwento na itinampok ang pagkakahanap ni Troy ng kaniyang tagong pagkatao, ang kaniyang talento, na hindi rin niya nakita, marahil sa pag-aalala ng kaniyang taba. Nais ko rin ang sinasabi ng autor na hindi naman kailangang magdiet at magpapayat ang bidang tauhang para siya matanggap ng lipunan at ng mundo ng musika. Kapuri-puri rin ang sense of place sa nobela. Alam na alam ni Going ang heograpiya ng Manhattan. Nais ko rin ang deskripsiyon niya ng mga tunog at ng musikang rock. Pinakamalaki niyang tagumpay ay ang binighani niya ako sa mundo at musikero ng musikang underground o alternatibo.

May ilan lang akong nakikitang puna sa banghay ng nobela. Una, walang nanabnggit o natukoy ukol sa pag-aaral at paaralan ni Troy. Di iyon maaari dahil isang senior na estudyante ang bida. Pangalawa, bakit naman napakababa ng self-esteem ni Troy, at naging suicidal pa, nag-iisa lang ba siyang obese sa kanilang paaralan, kanilang komunidad, kanilang lugar? Pangatlo, hindi rin maganda ang pagkakagamit ng autor ng stereotype ng atletikong kapatid ng isang obese na kuya at isang tatay na militar. Halatang-halata ang pagiging kamada (contrived) ng agenda sa pagkukuwento. Pang-apat, problem novel na naman. Ito na ag poetika ng mga nobelang YA na nagwawagi sa Michael Prints at sa National Book Award for Young People’s Literature. Nagiging katangian na ng isang premyadong YA novel ang pagtatampok ng mga patong-patong na suliraning kinakaharap ng teenager. Sa nobelang ito, halimbawa, tinalakay ang problema ng obesity, suicide, drug abuse, child abuse, at kawalan ng tirahan. Naisip ko, wala na bang YA novel na masaya lamang? Pero nagdalawang-isip ako. Nasabi ko sa sarili, mas okay naman ang problem novels, bawasan lang ng problema para naman mas magaan ang pakiramdam, kaysa naman magbasa ako ng mga nobela ng "Gossip Girls".

“The Miraculous Journey of Edward Tulane” ni Kate DiCamillo

2006-03-12T23:14:00.000-08:00

National treasure na ang estado ni Kate DiCamillo sa Amerika. Sana’y mangyari rin ito sa Pilipinas—nabibigyan ng akmang pagkilala ang mga manunulat-pambata bilang yaman ng kanilang bansa. Nang mabalitaan kong may bagong aklat si DiCamillo, hindi ako mapakali. Hindi pa niya ako binibigo sa mga aklat niya—ang kuwento ng batang babaeng nangungulila sa ina at sa atensiyon ng ama sa “Because of Winn-Dixie” at ang kuwento ng isang daga na umibig sa isang prinsesa sa “Tale of Despereaux”. Ngayon, kuwento naman ng isang porselanang kuneho ang tauhan ni DiCamillo.

Nang una kong mahawakan ang libro, naisip kong pambabae ang aklat na ito. Pambabae rin marahil ang target audience dahil mga batang babae ang karaniwang naglalaro ng mga manyika. Bagamat may isang aklat pambata na progresibong tinuligsa ang ganitong stereotype, ang “William’s Doll.” Pambabae rin ang kulay, lalo na ang panloob na pabalat na tila wallpaper sa kuwarto ng isang babae. Gayunpaman, mahusay ang pisikal na kaanyuan ng aklat, kahit pa naisip kong tila ito guest book kapag inalis ko ang book jacket. Malaking tulong sa ikagaganda ng aklat ang pisikal na kaanyuan ng aklat. Lalo na sa “Tale of Despereaux” na bukod sa gustong-gusto ko ang mga pencil drawings ay tila ngingatngat ang mga pahina sa aklat ng mga daga, akma sa tauhang mga daga sa nobela.

Ano ba ang bago sa kuwento ukol sa porselanang kuneho? May maiiba ba ito sa paborito ko ring “The Velveteen Rabbit” ni Margery Williams na ang tauhang kuneho ay nais maging totoong kuneho `pagkat siya’y minahal ng bata?

Bagong handog ni DiCamillo ay ang pagtatampok ng isang laruan (ayaw na matatawag ni Edward Tulane na siya’t isang bagay, manika, o laruan) na hindi marunong magmahal o hindi nakararamdam ng pagmamahal. Akma rin sigurong ni-release ng aklat na ito sa Valentine’s Day dahil sa taglay nitong paksain ukol sa paglalakbay para malaman ang tunay na kahulugan ng buhay na may nagmamahal at may mamahalin.

Muli, naalala ko ang sagot ng dating kamag-aral kung ano raw ang buhay? Sabi niya, “Ang mabuhay ay ang magbigyan ng pagkakataong magmahal at mahalin.” Ang bigat ng kaniyang sinabi, high school pa kami noon, at umugong ang tawanan sa klase. Walang duda, ang kamag-aral kong iyon ang isa sa unang nag-asawa sa aming batch. Ngayon, iniisip ko, tama ang kaniyang sinabi. Marahil, maedyo mabigat lang ang kaniyang pagkakasabi kaya siya napagtawanan. Pero totoo iyon. Naalala ko ang sinabi ng isang antigong manyika kay Edward. Aniya, walang kuwentong mabuhay kung hindi ka handang magmahal, maghintay sa susunod na pag-ibig, at ang umasa sa mga susunod pang pagmamahal. Tinamaan ako sa eksenang iyon.

Pagkahaba-haba man ng prusisyon, sa simbahan din ang tuloy. Iyon ang kasabihang Tagalog/ Filipino. Sa aklat ni DiCamillo, pagkahaba-haba man ng paglalakbay, may pag-ibig na naghihintay. Makikita sa daloy ng kuwento kung paano naharap ang isang porselanang manyika sa matinding takot, sa pangungulila, sa kamatayan, sa paghihirap, sa pag-usbong ng ligaya, sa bingit ng kamatayan, sa paghihintay sa tila-kawalan, at sa pagbabalik ng unang pag-ibig.
Maiikli ang pangungusap. May tatak DiCamillo sa paggamit ng kakaibang pangalan ng mga tauhan tulad ng India Opal, Edward Tulane, Despereaux, Abiline, Sistine, etc. Kilala rin sa paggamit ng maiikli at walang sinasayang na talata sa mga kabanata. Maging ang paggamit ng mga mahihirap na salita (“ennui” bilang Pranses sa pagkabagot) sa magaan na wika sa kabuuan., at ang lirikal na deskripsiyon ng mga liwanag, ang emosyong dumadaloy sa katawan, at ang poetikong paglalarawan sa sinasabi o mensahe ng awit.

Panghabang-buhay kong ituturing na kayamanan ang aklat na ito. Isa itong aklat na nararapat muling basahin. At muli pang basahin sa pagdaan ng mga panahon para hindi malimot ang hiwaga at salamangka ng buhay at pag-ibig.

“Luna: A Novel” ni Julie Anne Peters

2006-03-12T23:09:00.000-08:00

Isang kontemporaryong YA novel na matapang na tinalakay ang usapin ukol sa transgender o transexual na teenager. Dito ko nalaman na magkaiba ang maging bakla (gay) na lalaki sa isang transgender. Sa una, alam ng gay o bakla na siya’y lalaki na umiibig sa kapwa lalaki. Marami na akong nabasang YA novel ukol sa gay na teenager tulad ng progresibo at utopian na akdang “Boy Meets Boy” ni David Levithan, at ang masaya at progresibong “Geography Club” ni Brett Hartinger. Ang dalawang nobelang ito’y isinulat para magbigay ng kamulatan sa mga mambabasang nahaharap sa diskriminasyon at paghamon sa sariling identidad. Kapwa masaya ang mga kuwento; hindi trahedya ang kinahantungan ng mga tauhang bakla. Nakatutulong ang ganitong mga aklat upang hindi mahintakutan ang mga bakla at ang kaniyang kaibigan at pamilya sa proseso ng kanilang coming-out.

Naiiba ang nobela ni Julie Anne Peters. Sa una, sasabihing bakla ang tauhang si Liam. Bagamat hindi rito ipinapakita ang sexual na pagnanasa ng pangunahing tauhan, nais naman niyang maging ganap na babae. Sabi niya, “siya’y babaeng nakulong sa katawan ng lalaki.” Transgender pala ang tawag doon. Iyon bang pakiramdam mo, babae ka kahit na lalaki ang iyong pisikal na pangangatawan. Ito ang pangunahing problemang kinakaharap ng tauhan. Paano niya sasabihin sa mga kaibigan, sa pamilya, sa ama, at sa lipunan na siya’y isang babae? Paano niya ipapaliwanag na ipinanganak siyang may maling pangangatawan?

Bukod sa pagiging edukasyonal ng nobela ukol sa isyu ng gender at identidad, nagustuhan ko ang nobela dahil sa matalinong paglalangkap ni Peters ng gumagalaw na kuwento ukol sa pamilya, kaibigan, at pag-ibig at ang paglalahok ng mga isyu at problemang kinakaharap ng mga tauhan. Maituturing na problem novel ang aklat: transexual na teenagaer na nasa proseso ng transition, patriyarka, tangkang pagpapakamatay, identity crisis, ang unang pag-ibig, ang mga hamon ng high school, ang pagkakaroon ng trabaho, ang ekspektasyon ng lipunan sa bawat kasarian. Naging magaan ang mga mabibigat na problema, lalo na sa tauhan ni Regan, ang nakababatang kapatid ni Liam (naging Lia Marie at nang lumaon ay Luna), sa kaniyang witty at masakit na mga pahayg ukol sa mga ironiya ng buhay. Mainam din ang nobela dahil sa paghamon nito ng laganap na patriarka at hate crime sa lipunan, lalo na sa mga taong bumabalikwas sa tinnakdang “normal”. May pagkakataong nahaharap sa heteronormativity ang mga tauhang sina Luna at Regan—inuusig nila ang sarili kung bakit hindi sila naging normal at regular na nilalang?

Mainam din ang pagkakagamit ni Peters ng talinghaga ng pagiging transexual at transgender. Hindi lamang daw ito simpleng crossdressing. Gamit ang imahen ng paru-paro, naipamalas ng nobelista ang di paglabas (sa una) ng tauhan sa kaniyang cocoon. Sa bandang huli, hadlang man ang ama at ang ilang kamag-aral dahil sa tawag na freak, nagpasyang lumaya sa kaniyang pinagtataguan si Liam. Ginamit din ni Peters ang talinghaga ng buwan. Sa gabi lamang nakakalaya ang tauhan; malayo sa sipat ng mga institusyong nagpapatibay ng sexismo tulad ng pamilya, paaralan, at komunidad. Gayong nasa Ingles ang wika ng nobela, napaka-Filipino ng nilalaman nito. Marahil, unibersal naman talaga usapin ng pagiging transexual. Naisip ko ang mga bakla sa Pilipinas na iniisip na sila’y mga babae. Transexual pala sila, lalo na iyong mga nagpapa-opera at umiinom ng hormones para magkaroon ng anyong babae. Nagunita ko ang mga babaylan na sinaunang tansexual sa bansa at ang mga modernong babaylan na nagtatanghal sa Amazing Philippines sa lumang Film Center sa CCP, ang mga baklang nagsasantakrusan, ang mga baklang sumasali sa SuperSireyna at sumisigaw na siya raw si “Gretchen Barretto” o sa “Cristina Gonzales” o “Melanie Marquez”.

Tagumpay ng aklat na hindi gawing katatawanan ang pagiging transexual, di tulad sa Pilipinas na ginagawang aliwan ito.

Nirerekomenda ko ang aklat na ito upang mapalawak ang kamalayan ukol sa kasarian at identidad. Masarap basahin ang akalat dahil sa kontemporaryong sitwasyon at kontemporaryong wika. Gayundin, masara itong basahin dahil hindi nakakainsulto ang nilalaman at politikang taglay. Mapagpalaya ang nilalaman nito, hitik sa pag-asa.

"Draw Me a Star" at iba pang Aklat na Nakakaaliw

2006-03-12T20:50:00.000-08:00

Ang saya siguro ng buhay kung isa akong children’s librarian o kaya’y nagbebenta ng mga aklat pambata. Naalala ko, minsan, tumatambay ako sa UP College of Education Library, sa kanilang children’s book section, para magbasa ng mga aklat pambata sa buong maghapon. Isa iyon sa pinakamaliligaya kong araw. Nasabi ko n rin dati, sa aking sanaysay, na kaya kong mabuhay nang nakakulong sa isang espasyo na puno ng aklat pambata.

Mga huling nabasa sa bookstore:

“If You Give a Pig a Party” ni Laura Numeroff—Nakuha nito ang kultura ng isang bata na magpapakasaya at susulitin ang kaniyang pinakamasayang araw. Taglay ng kuwento ang pagiging mapaglaro at palakaibigan ng tauhan na bago muna idaos ang kaniyang party sa sariling kaarawan ay dumaan muna sa mga pasakalye tulad ng perya, pagkain ng ice cream, paglalaro, sleep-over, pillowfight, at sa wakas ay ang party. Walang konseptong taglay ang aklat kundi ang eksena ng paglihis sa party. Ipinapakita nito ang kapangyarihang taglay ng bata, kahit isang araw, na magplano ng kaniyang sariling kaligayahan.

“Don’t Let the Pigeon Stay Up Late” ni Mo Willems—Muli, narito na naman ang kalapating napakakulit. Ipinagkatiwala ng lalaking driver sa mambabasa ang pagpapatulog sa pigeon. Kayhirap niyang patulugin! Napakakulit, tulad ng isang batang gusto pang maglaro kahit madilim na ang paligid at oras nang matulog. Ang bisa ng librong ito’y ibinabalik at binabaligtad ng aklat ang tungkulin ng matatanda sa mga bata. Sa librong ito, tila ang mga bata ang nagpapatulog sa kanilang sarili. Natututunan tuloy ng bata na ang sinasabi ng matanda’y hindi pagsusungit o anuman kundi paraan lamang ng pagdidisiplina.

“Vote for Duck” ni Doreen Cronin—Mala-“Animal Farm” ang kuwentong ito na nahahaluan ng politika ang relasyon ng mga hayop at ng tao. Natuwa ako sa unang bahagi ng kuwento na nangampanya ang mga duck para sa posisyong lider ng farm. Maganda kuwento sana ukol sa demokrasya. Kaso, umangat nang umangat ng puwesto at tungkulin ang Duck hanggang maging pangulo ng bansang Amerika nang malaman niyang ang mga tungkulin ay mahirap. Binibitawan niya ang mga posisyon pero naghahangad siya ng mas mataas. Mukhang ilohikal ang banghay; gayunpaman, nakatutuwa ang kuwento sa mga gusot niyang pinasok at iniwan.

“Draw Me a Star” ni Eric Carle—Fan na yata ako ni Eric Carle. Kapag nakakita ako ng kaniyang mga ilustrasyon, alam kong siya ang lumikha at ang manlilikha. Mayroon siyang sariling estilo na hindi makukuha ng sinuman. Kung gaano kasimple ang kaniyang mga kuwento, ganoon din ang kaniyang mga likha. Simple pero may taglay na sopistikasyon na akma sa mga bata. Sa aklat na ito, itinampok ang manlilikha o artist bilang manlilikha ng daigdig. Akala ko’y modernong kuwento ito ng henesis, pero ipinapakita nito ang kapangyarihan ng tagaguhit bilang tagalikha ng kaniyang sariling mundo. O ang tungkulin ang artista sa paglikha ng lipunan. Napakapoetiko rin ng imahen na umangkas ang artista sa bituin; naabot niya ang kaniyang pangarap na bituin at inilibot siya nito sa kaniyang mga likha. Ang aklat na ito’y parangal sa mga taong lumilikha ng magagandang larawan para sa mga aklat pambata.

“Click Clack Moo, Cows That Type” ni Doreen Cronin—Masaya ang kuwentong ito. Ngayon, natutuwa ako sa mga kuwentong pambata na masasaya ng banghay. Bakit kaya sa Pilipinas, uso ang mga kuwentong paluhaan? Dahil may kapangyarihan ang mga baka na magsulat, makipagtalastasan, at gumamit ng makinilya, humiling sila sa farmer na bigyan sila ng electronic kumot dahil malamig ang paligid. Electronic kumot? Halos napahalagalpak ako sa kuwento. Kung hindi raw, wala silang ibibigay na gatas. Wow, ang kuwentong ito’y magandang ilustrasyon ng usaping pangmanggagawa. May taglay ang kuwentong ito ng potensiyal ukol sa welga at maayos na paggawa.

“On Market Street” ng mag-asawang Lobel—Kakaibang uri ng alphabet book. Nagustuhan ko ang mga bawat ilustrasyon na magpapaplawak ng imahinasyon, gayong iisang salita lamang ang nasa pahina.

“Super Fly Guy” ni Tedd Arnold—Batang si Buzz na may laga at kaibigang langaw? Magagawa lamang ang kuwentong ito sa produksiyong Amerikano. Bukod sa kakaibang tauhan, naging pangkalahatang motif ng aklat ang paggamit ng letrang “z” para umakma sa tunog na nagagawa ng langaw. Nakakaaliw ang kuwentong ito ukol sa pakikipagkaibigan ni Fly Guy sa cook na si Roz (sabi ng langaw ay “Rozz”). Nagustuhan ko ito dahil ang mga paborito kong kuwento ay ang pakikipagkaibigan ng bata sa isang di-inaasahang kaibigan (daga man o biik) at nagiging bayani pa ito sa kuwento.

“Just in Case” ni Judith Viorst—Hindi ko nagustuhan ang mga ilustrasyon, kahit na ang kuwento sa aklat. Nasaan na ang rule of three sa kuwento bilang motif. Masyadong “pinahaba” ng autor ang kaniyang kuwento. Nakakabagot na repetition. Mabuti sana kung maganda ang ilustrasyon, hindi naman. Nadismaya ako sa pagbabasa nito. Sana’y dumaan sa editing. Hindi na niya nasundan ang mga klasiko niyang aklat pambata ukol kay Alexander. Sayang. Tumanda siyang paurong. Gayunpaman, nanduon pa rin ang katangian ng isang mainam na karakterisasyon: batang mahilig magplano at gumagawa batay sa sariling desisyon. Sa huli’y malalaman niya na mainam rin ang mga bagay na di dumadaan sa plano. Maganda ang masorpresa.

“The Gift of Nothing” at Iba pang Aklat Pambata

2006-03-07T18:48:00.000-08:00

Hindi ko na kailangan ng introduksiyon sa entry na ito. Tulad muli ng dati, imbes na mabagot sa kakahintay, para magpalamig dahil sa nalalapit na tag-araw, nagbasa ako ng mga aklat pambata sa tindahan ng mga aklat. Hindi naman nasayang ang aking oras sa pagdampot ng mga kalat-kalat na aklat sa paligid ng children’s book section. Heto ang aking mga nabasa’t nakadagdag-impresyon at impormasyon sa anyo ng picture book:

“The Paper Bag Princess” ni Robert Munsch—May sticker sa labas ng aklat na sinasabing klasikong aklat ito ni Munsch. “Classic Munsch” daw. Pagkaraang mabasa, masasabi kong hindi lamang ito klasiko ng naturang autor (ito pa lang yata ang nababasa kong aklat niya), kundi nasa hulma ito ng klasiko at pambayang (folklore) na kuwento. Gayunpaman, naisakontemporaryo ng manunulat ang kuwento sa pagdaragdag ng mga abanteng ideya ukol sa kasarian—ang klasikong kuwento na ililigtas ng prinsipe ang prinsesa ay binaligtad ng autor. Itinampok ang isang batang babae, gamit ang kaniyang talino, ang talas ng pag-iisip, para malupig ang mabangis na dragon at mailigitas ang pakakasalang prinsipe. Agad maiisip ang mga trickster tales o mga kuwento ng panlilinlang sa habang binabasa ang kuwento na hitik sa repetition o pag-uulit. Gamit ding armas ni Munsch ang ideyang feminista dahil sa huli, hindi magpapailalim ang matalinong babaeng tauhan sa tradisyonal at saradong pag-iisip ng isang lalaking kaniyang iniligtas. Ito ang isang feministang o mapagpalayang aklat pambata na kalugod-lugod ang pagkukuwento. Mairerekomenda ko rin ang iba pang aklat pambata na may hawig na konsepto sa malakas at matalinong babaeng tauhan: “Princess Smartypants” ni Babette Cole at ang “Princess Knight” at “Pirate Girl” ni Cornelia Funke.

“Little Blue, Little Yellow” ni Leo Lionni—Kilala si Lionni sa mga aklat pambata niyang gumagamit ng collage at mga papel na pinunit-punit at idinikit sa spread para makalikha ng mga imahen ng daga (“Frederick” at “Alexander and the Wind-Up Mouse”). Sa aklat pambatang ito, hindi siya gumamit ng mga papel kundi mga tinta. Habang pinagmamasdan ang mga larawan, may pakiramdam ako na matapong mga tinta ang ilustrasyon. At sa tulo ng tintang ito, marahil, nakakuha ng inspirasyon ang manlilikha. Ukol ito sa pagkakaibigan ng dalawang patak ng kulay na asul at dilaw. At sa tindi ng kanilang pagkakaibigan, isang araw, natuklasan nilang kapag nagdikit sila’y makalilikha sila ng bagong kulay na ibang-iba sa kanilang identidad. Ipinaalam nila ang pagkakatuklas na ito sa kanilang mga magulang at nagdiwang sa bisa ng pagmamahal at lalim ng pagkakaibigan na magbubunga ng isang makulay na pamumuhay. Mainam itong aklat para ituro ang mga konsepto ng color combination sa mga bata, at may halagahan pa ukol sa pagkakaibigan.

“The Grouchy Ladybug” ni Eric Carle—Hindi yata mauubusan ng mga kuwento si Eric Carle ukol sa mga insekto. Isang ladybug naman ngayon ang kaniyang tauhan. Ang pinakakilalang aklat ni Carle, para sa akin, ay ang “The Very Hungry Caterpillar” na nagtuturo sa mambabasa ng konsepto ng metamorphosis at ang mga araw sa isang linggo, gamit ang popular na elemento ng kuwentong pambata na repetition at progression. Sa aklat namang “Ladybug”, maraming lebel ng konsepto ang nakapaloob sa simpleng naratibo ng tunggalian ng dalawang ladybug (isang palakaibigan at isang masungit at palaaway) sa pagkain ng mga pesteng aphids sa dahon. Matutukoy ko ang pagpapakilala sa konsepto ng oras, kulay ng paligid sa pagbabago ng oras, iba’t ibang laki ng mga hayop, halaga ng pagkakaibigan at pagbibigayan, at ang tungkulin ng mga ladybug para pangalagaan ang kalusugan ng mga halaman laban sa pesteng insekto. Nakatutuwa ring makakita ng aklat na lumalaki ang pahina habang lumalaki rin ang mga hayop na nakakaharap at hinahamon at inuurungan ni Grouchy Ladybug. Magandang karagdagan ang aklat na ito para sa klase ng panimulang siyensiya at ekolohiya (organic farming) sa mga batang mag-aaral.

“The Gift of Nothing” ni Patrick McDonnell—Kung wala akong maisip na regalo sa isang kaibigan, baka ito ang aking iregalo. Kaso, may kamahalan ng aklat na ito. Siguro, baka ikuwento ko na lang sa kaniya ang nilalaman ng aklat na ito. Tungkol ito sa pagkakaibigan ng dalawang pusa. Nag-iisip ang isa kung ano ang kaniyang ireregalo sa kaibigang pusa. Nahirapan siyang pumili dahil mayroon na siya ng lahat. Naisip ng pusa, reregaluhan na lang niya ang kaibigan ng “nothing” dahil may “everything” na ito. Natutuwa ako sa katatawanang taglay ng kuwento—sa paghahanap ng pusa ng “nothing” o “wala”, sa paglalaro ng salitang “kawalan” o “nothing”, sa tila misteryong paglalakbay at pagtuklas sa “kawalan” bilang regalo, at ang pagtitimbang sa halaga ng “wala”. “Nothing” ba talaga ang “nothing”? Wala ba talaga ang “wala”, gayong hinuli ng pusa ang “kawalan” at isinilid sa malaking kahon? Medyo siyentipiko na ang basa ko sa isang pilosopikal na kuwento. Sa wakas, nagitla rin ang pinagbigyan dahil “walang” laman ang kahon ng regalo. Natuwa naman ang pusang nagbigay dahil nakita ng kaniyang pinagbigyan na “wala” ang laman ng kahon. At saka niya ipinaliwanag na ang maibibigay niya ay ang kaniyang sarili, ang kaniyang pagkakaibigan. Ang ganitong aklat, tulad marahil ng “Guess How Much I Love You”, ay may elementong kumukurot ng puso hindi lamang sa mga bata kundi sa mga matatanda. Matalino ang pagkakalikha. Poetiko at punumpuno ng mga imahe ang bawat pahina, pero may pakiwari akong tila-greeting card ang poetika ng aklat. Pakiwari lang naman iyon. Siguro, ang bisa ng aklat na ito ay ang kapangyarihan nitong maging isang mainam na pangregalo. Gayunpaman, naniniwala ako na may mga regalong hindi maikakahon.

“Zoom” ni Istvan Banyai—Wordless na picture book na habang binabasa ko’y hinigop ako sa loob ng tekto, sa loob ng biswal. Pinalawak nito ang aking persepsiyon sa mga bagay sa paligid, nilangisan ang aking imahinasyon, nilaro ang aking isip. Mula sa palong ng manok, lumaki at lumawak ang paligid hanggang sa makita ko ang pabalat ng isang magasin. Lumaki at lumawak pang muli at dinala ako sa billboard na nakasabit sa umaandar na tren. Palayo muli nang palayo ay eksena pala ito sa telebisyon, na nakunan ng isang ilustrador para itampok sa isang selyo na may larawan ng isang cowboy na nanunod ng telebisyon sa my disyerto. Dito huminto ang pag-zoom out hanggang sa makita ko na ang selyo ay nakadikit sa sulat para sa isang pinuno sa Solomon Island. At ang isla’y lumiit. Tumaas ang perspektiba hanggang sa makita ko ang buong daigdig buhat sa kalawakan. Isang malaking bilog...papaliit. Hanggang sa maging isang tuldok. Zoom! Isa itong rollercoaster na aklat na yayanig sa sariling maaabot ng mga mata. At haraya.

“God Went to Beauty School” ni Cynthia Rylant—Ang ganda ng pamagat! Ito ang una kong nasabi nang makita ko ang manipis na aklat ng mga tula. Hindi ito nobela sa anyo ng blank verse. Isa itong koleksiyon ng mga tula ukol sa Diyos na nailagay sa moderno o kasalukuyang panahon, sa iba’t ibang pagkakataon. Maaaring basahing isa-isa ang mga tula, dahil kaya naman nitong tumayo sa sariling tekto na hindi nakaasa sa pangkalahatan. Gayunpaman, para mas maging mabisa ang sinasabi ng aklat, mairerekomenda kong basahin ang kabuuan. Paano kung ang Diyos nga ay nag-aral sa Beauty School? Ang mga tula sa koleksiyon ay hindi mga tulang katatawanan, kundi mga tula ukol sa ligaya ng Diyos sa kaniyang mga nilikha sa kasalukuyan—pagkakaroon ng sipon, pagtatayo ng parlor, pagpunta sa India, pagkagiliw sa elepante, pag-aalaga ng aso, pagpapakabit ng cable at pagcha-channel surf, pagsakay sa bangka, pag-upo sa ilalim ng puno na nagpatibay sa ligayang naramdaman ni Buddha, pagkonsulta sa doktor, pagligo nang nakasuot pa ng robe, pagsulat ng aklat na binasa sa isang bata na nang tumanda’y naging manunulat, panonood ng pelikula, at ang aking paborito’y ang pagsulat niya ng fan letter para sa nagustuhan niyang country singer. May himig na postmoderno ang nilalaman ng koleksiyon. Hindi didaktiko ang mga tula, gayong nagtataglay ng mensaheng ispiritwal. Nagawa ni Rylant na gawing magaan at kaakit-akit ang mga tulang nagtatampok sa Diyos. Sa wakas ng kuwento, naipakita niya ang sakit na naramdaman ng Diyos sa aksidenteng pagkakalikha ng sigalot sa magkapatid na Cain at Abel. Buhat dito’y makalikha ang mga mambabasa, guro, at magulang ng maraming mensahe ng aklat na ito.

Paglilibang sa Paghihintay, o Araw ng mga Picture Book

2006-03-04T01:27:00.000-08:00

Ginawa ko na namang library ang Fully-Booked sa Rockwell. Mabuti’y tanghali iyon, walang masyadong tao at mga batang naghahanap ng kanilang mga libro. Malamig ang paligid. Akmang-akma para magbasa. Kaso, nandudumilat ang karatulang huwag daw uupo sa sahig. O sige, kaya ko namang magbasa nang nakatayo. Ilang calories kaya ang mawawala sa akin sa ganitong posisyon? Kadalasan, nakadapa akong nagbabasa. Nakagawain ko ito at parang kay bilis pumasok ng teksto sa aking imahinasyon. Baka naman sugurin ako ng guwardiya kapag dumapa ako sa sahig ng bookstore.

Nilubos ko ang halos dalawang oras na pagtambay sa bookstore. Pinipigilan ko ang sarili kong bumili ng bagong aklat. Kailangang matipid, bulong ko sa sarili. Marami pa naman akong babasahin. Nandiyan lang naman ang mga aklat. Kapag naubos, baka makita ko sa Booksale.

Pero bumalik tayo sa kuwento. Nagbasa ako ng mga picture book at board book (mga librong pambata na halos karton ang kapal ng mga pahina). Pakapalan na lang siguro ng mukha ang magbasa ng mga aklat sa bookstore. Pasimple lang naman. Kunwari, naghahanap ako ng libro para sa pamangkin o batang kaibigan. Hindi naman ako ang tipong nagbubukas ng naka-plastik na aklat. Uhhm, siguro, paminsan-minsan, nagbubukas ako nang palihim. Customer naman ako. At lagi akong tama.

Kritikal na akto ang aking pagpili (o pagdampot) ng mga picture book. Sa halos libong bilang ng mga picture book, nakapili ako ng babasahin batay sa (1) reputasyon o popularidad ng manunulat o ilustrador, (2) popularidad ng pamagat o aklat, (3) pagiging klasikong akda, at (4) mga parangal na natanggap ng aklat. Mga kilalang manunulat at ilustrador ang aking mga binasa—Mo Willems, na nagsulat para sa Sesame Street; Sharon Creech, isa na sa pinakamainam na manunulat-pambata; Eric Carle, isa sa pinakapaborito kong ilustrador ng mga pambatang aklat at maituturing na idolo; Shel Silverstein, kilalang makatang pambata; Maurice Sendak, ilustrador ng paborito kong “Where the Wild Things Are”; at si H.A. Rey, manunulat at ilustrador ng klasikong serye ng “Curious George”.

Narito ang aking ilang puna sa kanilang mga aklat:

“Fishing in the Air” (Creech)—nag-uumapaw sa talinghaga at imahen ang prosa sa aklat. Gayundin, poetiko ang mga ilustrasyon. Ito kaya ang dahilan kung bakit hindi popular sa mga bata ang aklat na ito? Masyadong komplikado ang prosa dahil higit na matimbang sa pagsulat nito ang pagtula. Hindi ito ang karaniwang banghay ng picture book. Sa tingin ko, isinulat ito para sa mga matatanda o sa mga sopistikadong bata. Hitik ito sa imahen ng uganayang ama-anak, paggunita sa pagkabata ng ama, at sa bisa ng imahinasyon habang gumugunita.

“The Pigeon Finds a Hotdog” (Willems)—Na-upstage ng duckling ang pigeon sa kuwentong ito! Ang cute ng duckling at kung kumilos at magsalita ay parang isang bata. Napakarealistiko, ayon sa kultura ng bata, ang pagpapamalas ng konsepto ng bigayan. May himig ng trickster tale ang kuwentong ito, gamit ang modernong mga guhit at pagkukuwento.

“Don’t Let te Pigeon Drive the Bus!” (Willems)—Kung guro ako sa pre-school, bibilihin ko ang aklat na ito. Walang kaduda-duda. Habang binabasa ko ang kuwento, naririnig ko ang sigawan na “No!” ng imaginary na audience. Maging ako, napapailing sa tauhang pigeon o kalapati na gustong subukang nagmaneho ng bus. Naipamalas din ng pigeon ang kultura ng bata sa kanilang tantrums kapag di naibibigay ang gusto. Napaka-interaktibo ng aklat na ito, kaya nakalulugod ang pagbabasa. Isang hamon sa manunulat ang makalikha ng intekaktibong aklat na tulad nito. Napakasimple ng larawan pero punumpuno ito ng buhay—bagay na nagagawa lamang ng isang henyo.

“Pancakes Pancakes” (Carle)—Nakatutuwang kuwento na di-direktang recipe o cook book; nasa hulma ito ng kuwentong “The Little Red Hen”, lamang, ang tauhan dito, di tulad ng mga tauhan sa nabanggit na tamad o batugan, ay talagang naghirap para may maihaing pancake para sa almusal. Nakatuwa ang kuwento dahil sa realistikong sipat, baka nalipasan na nga oras ang bida sa pagtatanim, paggagapas, paggatas, paglikha ng butter, pagpapagiling ng harina. Gayumpaman, ito’y isang aklat ng konsepto ukol sa mga sangkap ng ordinaryo o pang-araw-araw na pagkain. Dagdag pa, aklat ito ng aral na: “paghirapan mo ang kinakain mo.”

“Do You Want to Be My Friend” (Carle)—Halos wordless ang aklat na ito. Mayroon lamang nakasulat na teksto sa unang spread ng aklat—“Puwede ba kitang maging kaibigan?” Bago ang atake o dulog ni Carle sa aklat na ito. Gamit niya ang bisa ng suspense, i.e. ang pagpapalitaw lamang ng buntot ng mga hayop sa isang spread at ipapakita ang kalahati nito sa susunod na pahina. Ang resulta’y nanghuhula ang mga mambabasa kung maaari bang maging kaibigan ng tauhan ang kaniyang nakakaharap. Lumilikha ito ng suspense, at nakikita ko rin ang hagalpakan ng mga bata, o kaba sa pagbuklat ng interaktibong aklat na ito.

“The Very Busy Spider” (Carle)—Gamit ng retorika at elemento ng repetisyon o pag-uulit (ng pag-iimbita ng mga insekto at hayop sa gagamba para maglaro) at progression (ng paglikha ng sapot), naipamalas sa aklat ang halaga ng pagsisikap at paggawa. Mainam din ang kuwento para sa mga batang-batang mambabasa dahil maaaring hipuin ang ilustrasyon ng sapot. Tunay, ang mga mahuhusay na picture book, minsan, ay nagiging laruan din ng mga bata.

“A Color of His Own”, “The Very Lonely Spider” at “Little Cloud” (Eric Carle)—lahat ng aklat na ito ni Carle ay nasa iisang tema: ang paghahanap ng tauhang chameleon (hunyango), firefly (alitaptap), at cloud (ulap) ng mga kaibigan o ng pamilya. Pinagtitibay ng mga aklat na ito ang pangangailangan ng bata na magkaroon ng mapag-arugang pamilya, maging kasapi ng lipunan, at magkaroon ng nasyonalidad. Dagdag pa, dahil sa tema ng aklat na pagkakaroon ng kasama at pamilya, ang aklat ay nagbibigay ng seguridad sa mga batang mambabasa na hindi sila nag-iisa.

“In The Night Kitchen” (Sendak)—Muli, ipinapakita sa aklat na ito ang sikolohiya ng isang bata para siya makatulog sa gabing mahirap kumuha ng antok. Kahit sa edad kong ito, ganito rin akong kapag hindi makatulog. Pinapanatili kong malikot ang aking haraya, hanggang sa mapagod, hanggang sa maipikit ko ang aking mga mata. Kakaiba sa mga kuwentong nagpapatulog sa mga bata, ginagamit ng aklat ang pagkamalikhain ng mga ito para sila ang sariling lumikha ng tulog. Dapat nga’y mabasa rin ito ng ilang may edad na na laging naghahanap ng valium para makatulog sa gabi.

“The Missing Piece” (Silverstein)—Isang aklat pambata na pangmatanda. Tama ang hinala at kutob ko. Nagsimula pa ito sa “The Giving Tree”. Sinabi ko sa sarili, bakit ba ipinapabasa sa mga bata ang mga aklat na ito? Matanda ang sensibilidad at sinasabi ng aklat na ito. Para ito sa mga taong naghahanap ng makakasama sa buhay, o nagmumuni ukol sa pag-aasawa o pagsasarili o anupamang pagdedesisyon ukol sa relasyon. Pilosopikal o inspirasyonal ang nilalaman ng aklat na hindi angkop para sa mga bata; maaari nilang maintindihan pero hindi ito para sa kanila. Kawangis ito ng “Oh, The Places You’ll Go!” ni Dr. Seuss, na hitsurang pambata pero para sa mga matatandang nasa sangandaan ng kanilang buhay o sa mga bagong graduate sa kolehiyo.

“Curious George” (H.A. Rey)—Nang binasa ang aklat na ito, naaliw naman ako. Makulit, mapagmasid, magulo, at mapag-usisang unggoy si George. Nakita ko rin ang istruktura ng kuwento: mula sa gulo, matatapos ang aklat sa katahimikan at katiwasayan. Pero may kakaibang reading ako sa aklat. Ewan ko, dala siguro ng panonood ko ng mga pelikula ukol sa mga African na hinuli para gawing alila sa mga bansa sa Europa at America. Ganyan ang aking intertext sa tauhang si George. Sa tingin ko, para siyang isang African na hinuli ng lalaking may dilaw na sombrero para dalhin, kasi nga exotiko, sa kaniyang bansa para ilagak sa zoo. Naalala ko rin ang St. Louis Exposition na nagtampok sa pagiging exotiko at kakaiba ng mga katutubo sa Pilipinas. Sariling pagbasa ko lang naman ito, at hindi ko ito i-impose sa batang mambabasa.

“Curious George Visits the Library”—Tulad ng istruktura ng naunang aklat, ginamit muli ni Rey ang kaguluhan o nilikhang gulo ng unggoy tungo sa kaayusan (order) sa huli. Kuwento ito ng fasinasyon ng unggoy (mula sa espasyo ng kagubatan) sa espasyong urban (siyudad at aklatan). Dito’y lalong tumibay ang pagbasa ko na may bahid ng kolonyalismo, Eurosentrismo (Pranses ang manunulat at ilustrador), at exotisisasyon ang aklat na ito. Malaki rin ang kuwestiyon ko sa pantasya ng kuwento—asal-tao ba dapat si George o mananatili siyang isang hayop o isa siyang pambihirang hayop o isa siyang taong asal hayop?

“Harriet the Spy” ni Louise Fitzhugh

2006-03-03T22:17:00.000-08:00

Pasensiya na at gagamitin ko ang aking paboritong parilala, “Sa wakas.”

Matagal na akong mayroong kopya ng librong ito, halos magsasampung taon na. Nabili ko ang segunda manong kopya sa nawala nang segunda manuhan sa may Robinson’s Galeria, ang Eighty Eight. Nang nagpasiya akong basahin ang librong ito noong nakaraang buwan, nanlumo ako sa lumang kopya nito na naninilaw, maraming alikabok, at kupas na ang kulay ng pabalat. Mabuti na lamang at nakita ko ulit ang isang kopya sa Chapters and Pages sa Eastwood, bago manood ng Munich, kauna-unahang pelikulang napanood ko pagkaraang maospital. Sa pagkakakita at pagkakabili ng mas maayos na kopya, binasa ko ang importanteng aklat na ito.

Maituturing na “milestone in children’s literature” ang nobelang ito na unang nalathala noong 1964. Importanteng teksto ito sa panitikang pambata dahil sa pagtatampok ng isang matalino, malikhain, malakas na tauhan sa realistikong pamamaraan. Sinabi kong ring realistikong pamamaraan dahil tao ang pagkakahubog kay Harriet M. Welsch—natatakot, kinakabahan, naiiyak, nagagalit, umiinit ang ulo. Hindi siya perpektong tauhan na magiging modelo ng batang mambabasa, ngunit kaibig-ibig ang kaniyang personalidad at pag-unlad ng halagahan at katauhan. Mainam ang pananliksik ni Fitzhugh sa sikolohiya ng isang bata, partikular na sa isang matalino, matapang, mapagmasid, at sensitibong bata. Naipakita niya ang talas ng pag-iisip ng bata (heto ang suspetsa ko kung bakit ito nagustuhan ng maraming batang mambabasa), gayundin ang kultura (ang kahinaan at kasamaan) ng mga bata tulad ng paglikha ng barkada, politika sa paaralan, paghihiganti, pananakit, pananakot, paglikha ng kampihan, panunukso. Dagdag pa rito ang pagsandig ng bata sa kaniyang nakagawian tulad ng pagkahilig sa tomato sandwich at ang pagiging mapaghanap sa kaniyang yaya o nurse, at ang paninibago sa mga pagbabago.

Dalawang tema ang nananalaytay sa naratibo. Una’y nabanggit ko na: ang mga paninibagong kinakaharap ng isang bata sa kaniyang pagkagulang. Paano haharapin ng bata kung mawawala na sa kaniyang piling ang isang tagapag-alaga? Paano lulutasin ng bata ang kaniyang sariling problema na walang tulong ng magulang at tagapag-alaga? Pangalawa’y ang tema ng pag-abot ng mga pangarap. Ito ang dahilan kung bakit naging interesado ako sa nobelang ito. Bukod sa pagiging espiya, nais ni Harriet na maging manunulat. Maraming eksena sa nobela na ipinapakita ang kasiyahan dulot ng mayamang pag-agos ng inspirasyon. Punumpuno si Harriet ng inspirasyon, materyal, at enerhiya sa pagtatala ng kaniyang namamasid. Nagustuhan ko ang kaniyang ligaya sa pag-eensayo kng paano maglarawan sa pamamagitan ng pagsusulat. Sana, lahat ng mga magiging estudyante ko sa pagsusulat ay may sigla tulad ng batang ito.

Habang binabasa ko ang kaniyang kuwento, naaalala ko ang sariling pagkabata. Tulad niya, mahilig din akong magmasid, manilip, mang-usisa. Nakikinig ako sa mga usapang-pangmatanda, at nalalaman ko ang kanilang mga lihim. Kunwa’y inosente, nagmamasid ako sa dinamismong nangyayari sa aming kalye—ang maluhong kapitbahay na kakaunti naman ang suweldo, ang kapitbahay na maraming anak at hindi nila napag-aral, ang naghiwalay na mag-asawa na nauwi sa pangingibang-bayan, ang isang Japayuki na nagkaroon ng anak sa Hapon, ang isang pamangking nang-agaw ng asawa sa kaniyang tiyahin. Iyon lamang, wala akong notebook tulad ng tauhan. Pero lahat ng aking obserbasyon ay nakamarka sa aking gunita. At dahil wala akong notebook, hindi ko dinanas ang suliraning kinaharap ni Harriet: ang maisapubliko ang kaniyang pribadong mga obserbasyon.

Kung tutuusin, maagang naranasan ni Harriet ang mga realidad sa lipunan. Maaga niyang nalaman ang magsinungaling para lamang maging payaga ang mga uganayan. Maaga niyang nalaman na masakit ang katotohanan sa mga taong kaniyang inoobserbahan—ang pag-iisa, ang gulo sa isang pamilya, ang munting kasiyahan ng tao, ang adiksiyon at katamaran. Maaga niyang nalaman ang kabuktutan ng kampihan at barkadahan. Maaga niyang namasid sa sariling silid sa paaralan ang umiiral na politika at pang-aabuso sa kapangyarihan. Positibo akong magiging mahusay na manunulat ang bidang tauhan sa kaniyang pagtanda. Dahil dito, maituturing na mainam na tekstong pambata ng nobela sa puntong inihahanda nito ang bata sa kaniyang pagkamulat, pagtanda, at pagkilala sa sariling talento at responsibilidad.

Rekomendadong kapanabay na babasahin: “Matilda” ni Roald Dahl

Ilang Librong Hinintay sa Booksale

2006-02-21T01:19:00.000-08:00

Isang hinahanap-hanap kong gawain ngayong nagpapagaling ako'y ang pagpunta sa mga Booksale at mga bookstore para maghanap ng mga bago at segunda manong libro. Parang nawawala ang sakit sa aking dibdib at nakakalimutan ko ang presyo ng aking gamot kapag nakakahanap ng mga librong pinakahihintay ko.

Nakuha ko sa Booksale sa tabi ng Manila Doctor's Hospital, pagkaraan ng aking check-up sa cardiologist ang mga sumusunod:
1. "Naftali the Storyteller and His Horse, Sus" (PhP 45.00) ni Isaac Baschevis Singer, isang Nobel Prize Winner at sumusulat ng mga kuwentong pambata
2. "Crazy Lady!" (PhP 45.00) ni Jane Leslie Conly; ang aklat na ito'y isang Newbery Honor Book noong 1993

Nakuha ko naman sa Chapters and Pages sa Eastwood, Libis ang "Harriet the Spy" sa halagang PhP 55.00. Mayroon na akong kopya nito pero malutong na ang mga pahina at maraming alikabok. Kaya nagpasya akong bumili ng "bago". Hindi naman ako nagsisisi dahil maganda ang kuwento. Astig na tauhan si Harriet na mahilig nagmasid at magmanman ng mga tao sa kaniyang paligid.

Heto naman ang nakita kong libro sa tambakang Sale! sa National Bookstore sa Libis noong Sabado, pagkatapos ng masarap na lunch sa Italiannis:
"Wolf Brother" ni Michelle Paver--hardbound at hindi pa nagagamit sa halagang PhpP 100.00. Kaytagal ko na itong hinihintay sa National Bookstore at Powerbooks para bumagsak ang presyo. Pagkaraan ng isang taon, bumagsak nga. Nagpapasalamat ako sa mga taong hindi nagkakainteres sa librong ito. Ako ang nakikinabang sa inyong pagwawalang-bahala.

Pinakasuwerteng araw ko ngayon, ika-21 ng Pebrero, pagkatapos maghanap ng regalong rubber shoes sa aking ina. Nakita ko sa dalawang branch n Booksale sa SM City North ang tatlong librong gustong-gusto kong bilihin pero mahal kaya hinintay ko na lang sa Booksale.
1. "Gilead" ni Marilynne Robinson (PhP 135 at hardbound)--2005 Pulitzer Prize Winner sa Fiction. Nakita ko ang librong ito sa bookstore sa Hong Kong International Airport. Mahal ang kopya nila kahit paperback. Tiningnan ko sa Fully-booked, mahal pa rin. Hindi ko naman talaga inaasahang makita sa Booksale. Kaya nang nakita ko, nanginig ako. Magandang sorpresa ito.
2. "Go Ask Alice"-nakita ko sa tambakan ng mga pocketbook. Hindi ko sana bibilihin dahil "laspag" ang kopya, tila binasa ng sampung katao bago napunta sa akin. Pero bakit pa ako magrereklamo sa halagang PhP 20.00? Importanteng libro ito sa mga mahihilig sa Young Adult literature. Sabi ng Boston Globe, "A book that all teenagers and parents of teengers should really read."
3. "What Jamie Saw" ni Carolyn Coman, hardbound, bagong-bago ang hitsura (PhP 65.00)--Newbery Honor Book. Hay, bakit ba ako biased sa mga librong may medalya? Anu't anuman, ang librong ito ay kontrobersiyal sa mga librong pambata. Basahin ang unang talata sa unang kabanata at malalaman ninyo ang aking nais sabihin. Gustong-gusto ko na itong mabili dati. Kaso, tulad ng "Heartbeat" ni Creech, napakanipis nito para sa presyong PhP 289 sa Fully-Booked. Sabi ko sa sarili, hihintayin ko na lang. Sana, makita ko sa Booksale balang-araw. Pagkatapos ng dalawang taon, nakita ko rin. Hardbound pa.

Heto ang pinakahihintay kong makita sa Booksale:
1. "Ella Enchanted"--hindi ko ito mahanap-hanap, masyadong mailap
2. "Last Treasure"--sana bumaba ang presyo nitong PhP110 sa Booksale
3. "Becoming Naomi Leon"

“The Wanderer” ni Sharon Creech

2006-02-11T21:16:00.000-08:00

Hindi ko sinasadya na halos magkahawig ng tema ng “The Wanderer” at ang “Journey to the River Sea”. Kapwa tinatalakay ng mga nabanggit na nobela ang paghahanap ng bagong buhay ng dalawang ulila-ngunit-inampong batang babae. Gayumpaman, magkaiba ng lebel ang dalawa sa pagkakagamit ng talinghaga ng paglalakbay. Sa nobela ni Ibbotson, ginamit niya ang paglalakbay sa kombensiyonal na paraan ng adbentura, ng misteryo, ng pagkakatagpo ng mga tunay na kaibigan at bagong kapamilya. Samantala, sa nobela ni Creech (autor ng “Heartbeat”, “Ruby Holler” at “Love That Dog”), ginamit ang paglalakbay para ipakita kung papaano nakiangkop ang pangunahing tauhang si Sophie sa malagim niyang nakaraan, sa isang aksidente sa dagat na “kumuha” sa kaniyang magulang. Multi-dimensiyonal ang pagkakagamit ni Creech sa talinghaga ng paglalakbay—hindi lamang si Sophie ang naglalakbay-sa-paghahanap-ng-kabuluhan-sa-buhay kundi ang mga kasama niya sa sasakyang “The Wanderer”—pinsang naghahanap ng pagtangi sa ama, tiyuhing hinahanap ang dating sinta, pinsang naghanap ng sariling kabuluhan, pagmamahal sa ama, paghihilom ng sarili, at pagharap sa mga hindi nasasabi at sa mga kinatatakutan.

Masasabi kong naging komplikado at malalim ang nobelang pambatang ito dahil sa mga umusbong na mga sub-stories na hindi naging sagwil sa daloy ng kuwento nina Sophie at Cody. May nagsasalitan ding punto-de-bista sa buong nobela, gamit ang device na journal ng dalawang nabanggit na tauhan. Sa puntong ito, nakikita ko ang isang pagkakamali (flaw) sa naratibo. Masyadong literary ang pagkakasulat ni Sophie ng kaniyang journal; kita ko sa aking isip na ganitong magsulat si Creech ng journal. Lalo pa’t ang ilang entry dito ay isinulat niya habang nasa gitana sila ng dagat at may malalakas na hangin at alon. Iyon ang peligro ng pagsusulat sa unang panauhan (first person) dahil hindi dapat mababakas ng mambabasa ang manunulat. Nakakapagtaka rin kung paano nila isinulat ang mga journal sa mga araw ng paglalakbay, lalo pa’t may mga araw na hitik sa drama, pagtatalo, o literal na mahirap sumulat (malakas ang galaw ng sasakyan o maysakit ang tauhan dulot ng aksidente). Maliit lamang na pagkukulang ito.

Sa kabuuan, mainam itong nobela. Batid ni Creech kung papaano panatilihin ang interes ng mambabasa—gamit ang device na foreshadowing, ng mga tall tales ukol kay Bompie (Ulysses), plant and pay-off, misteryo, bisa ng mga imahen at panaginip, mga poetikong deskripsiyon ng dagat at tubig—lahat ito’y naisalansan para mapanatiling gumagalaw (tulad ng dagat) ang naratibo. Kagyat kong naalala ang pelikulang “Big Fish” sa nobelang ito dahil sa pagtalakay ng relasyong pampamilya at ng mga tall tales. Bukod pa sa pampanitikang kasangkapan, nagustuhan ko ang pakakatalakay ni Creech sa tema ng pag-aampon sa isang ulila; nais ko ang paraan sa kuwento ng pagtanggap at pagkilala sa bagong miyembro ng pamilya.

Muli, pinatunayan ni Creech na isa siya sa mga manunulat na Amerikanong dapat kong antabayanan ang bagong mga aklat. Kilala niya ang nais ng mga batang mambabasa. At sa kabila nito, alam niya ang kailangan ng mga ito—lalim, mahusay na babasahin, at primera klaseng panitikan.

“Journey to the River Sea” ni Eva Ibbotson

2006-02-07T19:32:00.000-08:00

Matagal ko nang nakikita, naririnig, at nasusumpungan ang mga libro ni Eva Ibbotson sa Booksale at sa National Bookstore. Hindi ko lang alam kung bakit hindi ko dinadampot ang kaniyang mga aklat. Marahil, hindi ako naging interesado sa mga pabalat ng mga aklat niya. Lalo na ang mga American edition na hindi kagandahan ang ilustrasyon. (Sa tingin ko’y isang malaking inhustisya sa mainam na prosa ng manunulat.) Mabuti na lang ang dumadating na rin sa Pilipinas ang mga British edition na mga aklat pambata; at dahil dito’y naengganyo akong bilihin ang dalawang aklat ni Ibbotson—ang “Journey to the River Sea” at “Star of Kazan”. Medyo natagalan nga lamang akong basahin ang unang aklat; dahil may mga aklat pang nakapila at sa nakaraan lang na compre readings. Ngayon, habang bakasyon at nagpapagaling, parang isang malaking rolyo ng kapalaran ang aking estante ng mga aklat. Tila ako bumubunot kung ano’ng aklat ang susunod na babasahin. Malaya akong nakakapili ng gusto. Walang direksiyon, walang batas, walang alituntunin. Maingat ang aking pagkakapili dahil kapag nahipo ko na, hindi ko na dapat pang bitawan.

Mukhang mapalad akong buklatin at basahin ang “Journey to the River Sea”. Inaamin ko na napukaw ang aking interes sa mga magagandang komentaryo nina Anne Fine (autor ng “Mrs. Doubtfire”) at ni Philip Pullman ukol sa aklat. Mainam din ang rebyu ni Julia Eccleshare ng Guardian. At siyempre, humakot din ito ng mga parangal at pagkilala—Gold Prize ng Smarties at finalist ng Guardian, Whitbread, at Carnegie. Kung papansinin, halos lahat ng mga aklat sa aking koleksiyon ay nanalo ng parangal. Natatawa ako dahil noong tiningnan ko ang mga pabalat ng aklat sa LibraryThing.com, may mga medalyang ginto at pilak sa pabalat. Hindi ko ito sinadya pero malay akong sumusunod sa panlasa ng mga hurado at kritiko. Sila’y gumagabay sa aking panlasa sa pagbabasa. Mangyari pa, sila rin ang tumutulak sa aking bilihin ang mga aklat. Bukod pa sa kung paborito ko at kilala ang reputasyon ng isang manunulat. Katwiran ko pa, napakaikli ng buhay at napakaraming libro, kung kaya’t makatutulong kung may susundan kang landas (ng kritiko) para piliin ang mapapalad na babasahin.

Old-fashioned na pagkukuwento ang nobelang ito. Nasabi ko ito hindi lamang dahil sa ulila ang pangunahin at sekondaryong tauhan (Maia, Finn, at Clovis). Marami nang mga nobelang pambata (“The Little Princess”, halimbawa) na nagtatampok ng mga ulila na nakipagsapalaran sa bagong pamilya at lipunang “umampon” at “kumalinga” sa kanila. Kadalasan sa ganitong hulma ng kuwento’y ipinapakita ang katatagan ng bata sa mga hamon ng bagong tagapangalaga. Pero higit nga rito, ang ganitong kuwento’y nakaugat sa mga sinaunang kuwento (fairy tales at folktales) na iniiwan ang mga batang tauhan sa pusod ng kagubatan para ipakain sa mga mababangis na aso o kaya’y gawing bitag sa mga bruha at hingante. Nagkataon ding ang ganitong kuwento ay siyang pangunahing takot ng mga bata—ang maiwan sa masukal na lugar. Ang ganitong hulma ng kuwento ang tinatawag na prehistory ng kuwentong pambata pero lantad pa rin hanggang ngayon. Mangyari’y nagbibigay ito ng hamon sa kabataang tauhan na mag-isip nang dakila at hayaang magtiwala sa sariling kakayahan para malagpasan ang mga pagsubok. Ganito ang nangyari sa tatlong tauhan sa kanilang iba’t ibang landas na tinahak sa kagubatan ng Amazon at sa enggrandeng lunan sa Inglatera—naging independent sila at naging matatag sa mga sitwasyon.

Kapansin-pansin din sa device na ginamit ng autor ang motif ng “secret garden” na magsisilbing lunan ng paghihilom (mula sa pagluluksa at matinding kalungkutan) tulad ng nobelang “Ruby Holler” ni Sharon Creech. Sa nobela, hindi sikretong hardin ang motif kundi sikretong mga sulok at bahagi ng dakilang kagubatan. May politikang lunti na nakalakip sa mga pahina ng aklat na ito.

Hindi sentimental ang kuwento ukol sa mga ulila. Sa halip, sari-saring emosyon ang inihalo sa naratibo: misteryo, katatawanan, exotikong detalye, katatakutan. Hindi tulad ng “City of the Beasts” ni Isabel Allende, hindi naging sagwil ang pananaliksik at ang mga antropolohikal na detalye sa naratibo. Ang kay Allende’y halatang ginamit ang local color para maging exotiko at kakaiba ang nobela niya. Lantaran ang paglalahok ng magic ng kakaiba. Kay Ibbotson, hitik sa mga detalye ng Amazon at ng kultura ng mga tribo rito, pero hindi ko halatang pananaliksik ito. Hindi textbook ang dating. Dalawang manunulat pambata ang nakakagawa nito: isa na si Ibbotson at ang isa’y ang paborito kong si Nancy Farmer (autor ng “Sea of Trolls” at “A Girl Named Disaster”). Nakatulong sa pagbibigay ng kulay sa naratibo ng aklat ang mga detalye ukol sa bulaklak na namumukadkad lamang bawat 20 taon, ang pambihirang paru-paro, ang higanteng sloth, at ang mga pamumuhay ng iba’t ibang pamayanan sa pampang ng ilog Amazon. Nahalina rin ako sa mga detalye ukol sa ugali at kultura ng mga Europeong negosyante sa Timog Amerika—ang kanilang labis na pagyaman sa lugar na ito at ang pagtatayo nila ng munting Europa sa tropikal na lugar.

Postibo ko ring nakita na kahit Europeong manunulat si Ibbotson, hindi niya tiningnang primitibong kultura at lunan ang Amazon at Brazil. Hindi sinauna ang kaniyang kamalayan. Hindi siya Eurocentriko kung magsulat; hindi tulad ng mga naunang manunulat sa kaniya na ang tingin sa mga lugar sa labas ng Europa ay lugar ng mga makakamandag na ahas at lupain ng mga kanibal. Hindi rin ito nasa hulma ng Indiana Jones na ang tingin sa mga tribo ay primitibo. Marangal ang depiksiyon ng manunulat sa banyagang bansa. Realistiko ang kaniyang pagkakasulat. Hindi naman labis na politically-correct ang prosa, na lumilitaw na binuhusan ng asido at alkohol ang naratibo.

Hindi ko rin pala nasasabi na dati kong ambisyon ang maging naturalist o biologist. Nagsimula ito noong bata pa ako na mahilig mag-ipon ng mga makukulay na insekto—uwang, salagubang, salaginto, mariposa, tutubi. Natigil lang ito dahil ang lugar namin ay kinumutan na ng aspalto at semento. Sa nobela ni Ibbotson, nanumbalik ang pagnanasa ko sa kalikasan. Lalo pa’t itinampok ang lugar sa mundo na mayamang-mayaman sa flora at fauna. Parang itong mga kagubatan sa Pilipinas. Na katatagpuan ng mga babaylan na maalam sa mga gamot at batas ng kalikasan. Sinasabi ngang kapag namatay ang isang babaylan, parang nasunog ang isang malaking aklatan.

Masuwerte ako’t nagkaroon ng pagkakataong makilala ang talino at talento ni Eva Ibbotson. Ikinararangal kong irekomenda ang aklat niyang ito.

Henesis ng "Tag-araw ng mga Ibong Hilaga"

2006-02-05T02:10:00.000-08:00

Mula sa gallery ni Romy Ocon ang larawang ito. Ginamit ko ang kuha niya sa aking pagsusulat ng maikling kuwentong pambata na "Tag-araw ng mga Ibong Hilaga", nagwagi ng Unang Gantimpala sa 2005 Palanca Awards para sa Kuwentong Pambata. Malaking tulong sa akin ang larawang ito. Siyempre, may pananaliksik din. Pero ang isang manunulat ay dapat magkaroon ng anting-anting sa pagsusulat. Ito ang akin. Binabalik-balikan ko ang larawang ito para maging realistiko ang aking deskripsiyon sa aking isinusulat. Ito rin ang naging isa sa aking lunan sa kuwentong isinulat ko. Sa aking isip, nandito, nakadungaw sa bintana ang dalawang magkapatid at ang kanilang lola, sa paghihintay nila ng pagdating ng mga ibon mula sa ibang bansa.

Para sa mga estudyante ng PNU ang blog entry na ito. Ito ang kanilang mga tanong:

"The following questions are:
1. What was your reason for writing the short story?
2. Do you have any inspiration in writing it? Who?
3. What is the age range of your story? Who are the target readers?
4. Was the story based on your personal experiences?
5. Did you expect that your piece will win an award?"

Narito ang aking sagot:

Kung Bakit Ko Isinulat ang “Tag-araw ng mga Ibong Hilaga”

Isang imahen o larawan ang nag-udyok sa akin para sulatin ko ang kuwentong ito. Bago ko pa man makita ang imahen nito, nababasa ko na sa mga pahayagan ang magagandang babalita ng muling pagbabalik ng mga ibon mula sa Japan, Russia, at mga lugar sa Hilaga ng Asya sa bayan ng Cndaba. Naisip ko, “magandang kuwento ito.” Kaso, hindi pa ako lubusang naitutulak ng mga balita para sulatin ito bilang katha (fiction). Noong Pebrero ng 2005, naimbitahan ako sa isang kumperensiya ukol sa panitikang pambata sa U.P. Baguio. Lahat naman ng imbitasyon sa Baguio ay tinatanggap ko dahil sa klima at kultura sa lugar na ito. Gayumpaman, hindi ko nakita sa Baguio ang imahen na magtutulak sa aking magsulat. Nang pababa na lang ako, pauwi papuntang Lungsod Quezon, nang makita ko ang suwerteng “agimat.” Sabi ng ilang manunulat, mahalaga ang “agimat” na ito para maituloy ang mga balak isulat. Nakita ko ang imahen sa probinsiya ng Pampanga at Tarlac. Habang nakamasid sa bintana ng bus (lagi akong nakatingin sa tanawin kapag naglalakbay), nasumpungan ko ang mga puting tagak (hindi ko pa alam kung ano’ng uri ng ibon ang mga iyon) sa palayan. Kayrami ng mga tagak na iyon. Nagtatampisaw sila sa linang, naghahanap ng makakain sa kabukiran. Nasabi ko sa sarili pagkaraan, “Inaaya na akong sumulat.”

Pagkaraan noon, nagresearch na ako sa Internet ukol sa mga balita ukol sa pagdating ng mga ibon sa bayan ng Candaba. Nagbasa rin ako ukol sa kasaysayan ng probinsiya ng Pampanga, lalo na sa bayan na ito. Naghanap din ako ng mga siyentipikong aklat ukol sa sa mga migration ng mga ibon—kung bakit sila umaalis ng kanilang pinagmulang lugar para iwasan ang matinding lamig o ang tagginaw. Ilang ulit kong pinanuod sa DVD ang dokumentaryong “Winged Migration” at napag-alaman ko na natural talaga sa mga ibon ang paglalakbay sa mga maiinit na lugar para panatilihing buhay ang kanilang lahi. Sinaliksik ko rin ang pagtataguyod ng mga grupong environmentalist para protektahan ng mga lugar sa Pilipinas na pinupuntahan ng mga ibong banyaga. Sa pagbabasa, nalaman kong hindi sila ng ibong banyaga kundi mga ibon ng daigdig. Responsibilidad ng lahat ng bansa na protektahan ang mga ibong ito. Sa pagsusulat ng kuwentong ito, unti-unti, hindi ko namamalayan, nagiging tagapagsulong ako sa pangangalaga ng latian (swamp) ng Candaba para maging sanktuwaryo ng mga ibon.

Isinulat ko ang kuwentong ito nang walang iniisip na edad ng mambabasa. Ngunit malay ako na batang Filipino ang babasa ng aklat. Tandaan, para ito sa batang Filipino. Kung gayon, isang konsiderasyon ko sa pagsusulat na itampok at itanghal ang pagka-Filipino sa teksto. Ibig sabihin, dapat ay litaw dito ang kultura, kasaysayan, at identidad ng Filipino bilang bansa. Naisagawa ko ito sa pamamagitan halimbawa ng paggamit ko ng kasaysayan ng digmaan, ng kultura sa pagkain ng mga taga-Pampanga, ang alamat noong panahon ng Hapon, at ang istruktura ng pamilya at ng barangay. Kapag sumusulat ako ng mga kuwentong pambata, hindi ko tinitimbang o tinatantiya kung pang-edad apat hanggang pitong taon ang kuwento. Masyadong teknikal at siyentipiko ang ganitong dulog (approach) ng pagsusulat; at ayaw kong gamitin ang ganitong pagsusukat sa aking pagsusulat. Masagwa para sa akin na lagyan ng markang “pang-edad 10-12” ang aking kuwento. Para na ring sinabing ang isang nobela ng isang manunulat ay para sa edad na 30-35. Hindi magandang tingnan ang ganitong pag-aangkop. Siguro’y trabaho ng mga guro at magulang ang paghahanap ng akmang kuwento para sa kanilang anak o mag-aaral. Pero sa ganang akin, nais kong bigyan ng karapatan at kapangyarihan ang mga bata na maghanap, pumili, magtakda ng kanilang sariling panitikan. Ang panitikang pambata ay isang paraan para gawing malaya ang mga bata.

Hindi batay sa personal na karanasan ang kuwentong aking isinulat. Hindi ko naranasan ang mga nangyari (plot) sa kuwento. Pero, naging personal kong paniniwala ang sinasabi sa loob ng katha. Hindi ako sumasang-ayon na dapat ay naranasan ng manunulat ang kaniyang isinusulat. O ang paniniwalang dapat mo lamang isulat ang iyong nalalaman. Kung hindi ko alam ang aking isusulat, inaalam ko iyon sa pamamagitan ng iba’t ibang paraan ng pananaliksik. Walang manunulat ang hindi nagtatagumpay kung hindi ito marunong sa ganitong aspekto.

Isinulat ko ang kuwento para rin isali sa paligsahan. Sa konteksto ng Pilipinas, higit na mapapansin ang kuwento (halimbawa, para malathala, mabasa, mapag-aralan, mabili ng palimbagan, maisaaklat) kung ito ay nanalo ng prestihiyosong paligsahan. Masakit na realidad ito dahil kailangang laging may patunayan ang manunulat bago siya pagkatiwalaan ng kaniyang publiko (mambabasa, palimbagan, kritiko). Kung inasahan kong mananalo ang aking kuwento, siguro’y oo. Hindi ko inaasahang matalo kapag sumasali ako. Hindi sapat ang lakas ng loob para sumali. Higit na mahalaga ay alam kong may laban ang aking isasali. Dapat ay polido ang prosa; dumaan sa maraming rebisyon at pagpapabasa sa mga piling mamabasa na aking kaibigan at kakilala. Dahil kung hindi, sayang lang ang pagod.

“Crow Boy” ni Taro Yashima

2006-02-03T22:17:00.000-08:00

Heto na naman ako. Pupunta sa bookstore para magbasa ng mga aklat. Ginagawa kong library ang bookstore. Kadalasan, hindi ako bumibili ng mga picture book. Bukod sa mahal ang presyo nito, kasingmahal ng isang bagong paperback, mabilis itong basahin. Ilang minuto lang, mababasa ko na. Iyon lamang, hindi ko nababasa gaano ang mga ilustrasyon. Totoo, maging ang mga ilustrasyon ay binabasa. Kulang pa ako sa aparato para suriin ang estilo sa pagkakaguhit. Napakabasic ang alam ko sa sining-biswal. Subhetibo sa akin ang pagtimbang ng magandang guhit—gusto ko ng mga cute na ilustrasyon, magaan na kulay, malinis na komposisyon. Dapat din, nakatutulong ang ilustrasyon sa pagkukuwento; lalo pa’t ang anyo ng picture book ay kolaborasyon ng manunulat at ng ilustrador.

Caldecott Honor Book ang “Crow Boy” na binasa ko sa Goodwill Bookstore kahapon. Mabuti na lamang at hindi text-heavy ang aklat. Kung text-heavy man, hindi ito halata dahil inihiwalay ng manunulat-ilustrador ang mga texto sa iba’t ibang bahagi ng pahina. Tuloy, nakalilikha ito ng suspense sa pagbabasa. Nagiging dramatiko ang epekto ng enumerasyon sa pagiging mahiyain at mapag-isa ng tauhang bata na mahiyain dahil probinsiyano. Tinamaan ako nang husto sa kuwento. Naalala ko ang maraming bata na mahiyain dahil sa inseguridad sa kanilang pinagmulang lugar, pamilya, uri, klase. Naalala ko ang tunggalian ng bayan at bukid; nangyayari rin pala ito sa konteksto ng lipunang Hapones. Naalala ko rin ang di-mabilang na batang Filipino na kilo-kilometro ang nilalakad para lamang makapasok sa kanilang eskuwelahan. Kagyat ko ring naalala ang isang sentimental ngunit mahusay na kuwentong “Hundred Dresses,” isang Newbery Honor Book; tungkol din ito sa kahirapan ng isang batang tauhan na banyaga sa lipunang Amerikano. Sa kaniyang pagkukuwento ng mga damit niya, naigpawan niya ang pagmamaliit sa kaniya ng mga kaklase. Sa “Crow Boy”, isang mapagkalingang guro ang tumulong sa batang mahiyain, di palasalita, walang kaibigan para ipakita ang totoong buhay, talino, at talento nito. Kaya ng bata na gayahin ang iba’t ibang huni ng ibong crow (uwak?) dahil sa kaniyang obserbasyon sa paligid at sa pakikipagkaibigan sa kalikasan. Sa palagay ko, ang batang ito ay may posibilidad na maging manunulat o artist dulot ng kaniyang pagiging mapagmasid sa kalikasan.

Nais ko sa kuwentong ito ang tema ng pagtanggap--pagtanggap sa iyong piniling desisyon at pinagmulan. Maging ang pagtalakay sa politika ng espasyo at heograpiya sa lipunang Asyano. Hindi nahulog sa bitag ng exotisisasyon ang aklat, kahit na temang Hapones ito at nailimbag sa U.S. Binigyan ng awtor-ilustrador ng dangal ang tema at paksaing kaniyang napili. Sa palagay ko, iyan ang dapat na simula ng isang pagkukuwento para sa mga bata: pagbibigay-dangal.

“Heartbeat” ni Sharon Creech

2006-02-03T06:27:00.000-08:00

“Heartbeat” ni Sharon Creech

Hindi ko binili ang librong ito. Ipinangako ko sa sarili na ang ganitong aklat ay:

a. hihintayin ko sa Booksale
b. hihiramin sa kakilalang may kopya
c. babasahin sa bookstore

Sa huli, letrang “c” ang umakma sa akin.

Bakit naman hindi ako kukuha ng sariling kopya?

a. mahal ang paperback edition ng aklat at nagtitipid ako
b. baka lumabas ang edisyon sa Booksale
c. nagsawa na ako sa mga nobelang blank verse o nobela sa anyo ng tula
d. manipis ang nobela, madaling basahin para bilihin sa mataas na presyo
e. puno na ang aking bookshelff. Hindi ko alam kung saan ko ilalagay ang mga librong nabasa ko na.

Tulad ng “The Scarecrow and His Servant,” nabasa ko ang ilang bahagi ng aklat bago ang aking atake sa puso. Binasa ko ito sa pagitan ng pagkaburyong at paghihintay. Nakailang kabanata/tula rin ako. At hindi ko natagalan. Marahil, hindi ganoon kahusay ang simula ng aklat. Marahil, hindi kasi ako nakadapa, kung kaya hindi ako nakakapasok mismo sa loob ng teksto.

Inismiran ko ang aklat na ito, kahit na naging finalist ito noong nakaraang taon sa Carnegie Medal (kasama ni “Scarecrow” ni Pullman), dahil nasa anyo ito ng nobelang free verse. Sa totoo lang, medyo nagsawa na ako sa mga nobela na nasa anyo ng tula. Nabasa ko na ang: “Out of the Dust” ni Karen Hesse (isa sa pinakapaboritong nobelang Newbery) na nasa anyo ng tula. Nariyan din ang “Make Lemonade” at “True Believer” ni Virginia Euwer Wolff. Pati na ang “Locomotion” ni Jacqueline Woodson. Magiging establisadong anyo kaya ng panitikang pambata ang nobela sa anyo ng tula? O naggagayahan lang ang mga manunulat? Kapag babasahin kasi ang mga bahagi, hindi ko maituturing na tula ang mga ito. Pero bakit nasa anyo ng tula?

Gayunpaman, napahanga ako ng Sharon Creech sa kaniyang aklat na “Heartbeat.” Nabasa ko na ang kaniyang mga nobela na nasa anyo rin ng tula (“Love That Dog” at “Granny Torrelli Makes Soup”); pero sa tatlo, pinakamainam ang “Heartbeat.” Ukol ito sa pagkakaibigan, ukol sa pagmumuni ng tauhan sa dementia ng kaniyang lolo, ukol sa pananabik ng tauhan sa pagkasilang ng kapatid, ukol sa sariling ambisyon at katuparan sa buhay. Higit na malawak ang paksaing nasaklaw ni Creech sa aklat na ito; at naisagawa niya ito nang marangal at buo. May ilang bahagi na maituturing kong higit na tula kaysa prosa. May mga bahagi ng pag-uulit-ulit na ipinamamalas ang ritmo ng tibok ng puso, habang tumatakbo ang dalawang tauhang magkaibigan. Gusto ko rin ang paglalaro ni Creech sa porma (tulad ng bahagi sa pagkatuklas ng tauhan sa gamit ng footnote at ng tesauro). Simple ang pagkakakuwento pero malaman. Iyan ang talino ni Creech. Natalakay niya sa kakaunting salita ang usapin ng mortalidad, ng buhay, ng halaga ng buhay, at ng lalim at ligaya ng buhay. At sa kaikliang iyon at husay ng pagtalakay, maituturing kong isang tula ang nobela. Ibinalik niya sa akin ang pananalig sa mga nobelang blank verse. Hindi pa laos ang mga ganitong nobela, hangga’t may mga manunulat na patuloy na igagalang ang anyo na ito, at lalagyan ng lalim, kahulugan, at kabuluhab. Mabuhay, Sharon Creech! Bravo!

Ngayon, iniisip ko kung anong aklat ni Creech ang babasahin kong susunod--"Wanderer" kaya? O "Chasing Redbird"? O "Walk Two Moons"? Hmmmm, isip-isip.

“The Scarecrow and His Servant” ni Philip Pullman

2006-02-03T06:20:00.000-08:00

Kalahati ng aklat na ito’y binasa ko, bago ang aking pangalawang buhay. Nahirapan akong basahin ang aklat, sa simula. Ang dami kong iniintindi. At naghahanap ako ng direksiyon sa buhay. Katatapos lang ng Bagong Taon; at holiday mode pa ako noon.

Pagkaraan ng operasyon, binalikan ko ang aklat. Sayang naman kung bibitawan ko. Pinabili ko pa ang aklat na ito, autographed copy pa ng paborito kong si Pullman, sa dating estudyante na ngayo’y kaibigan/kapwa manunulat nang pumunta siya ng London. Hindi naman ako nag-aksaya ng panahon. Magaling sa pagpapatawa si Pullman. May mga eksena na matalinong nagpapatawa sa pamamagitan ng di-inaasahang sitwasyon at sa paglalaro ng mga salita. Malayo ang aklat na ito sa kaniyang Dark Materials trilogy na seryoso, sensitibo, at mabigat ang paksain. Hindi naman mababaw ang “Scarecrow.” Magaan lamang ang pagkakahawak nito sa tema ng ekolohiya at negosyo. Mainam ang pagkakagamit ni Pullman ang anyo ng modernong fairytale [maihahalintulad ko ang pakikipagsapalaran ng Scarecrow sa mga tauhan sa “Wizard of Oz”] upang talakayin ang epekto ng mga negosyo, ng urbanisasyon, ng industrialisasyon sa kapaligiran. Pinairal rin ng manunulat ang katalinuhan sa paggamit ng mga ibon bilang esensiyal na tauhan sa nobelang umiinog sa panakot-uwak. Simple ang pagkakabanghay ng kuwento at maaaring mabasa ng mga nakababatang mambabasa. Walang mga detalyeng nasayang; lahat ay nagamit at nabuhol hanggang sa huli. May katatawanang himig-katutubo (folksy) ang buong aklat. Para itong isang pabula, isang trickster na kuwento sa Pilipinas. Naisip ko ring puwede ko itong lagyan ng annotation, tulad ng isinagawa ni Maria Tatar sa mga classic fairy tales. Sana, makasulat ako ng ganitong aklat—isang aklat na buhat sa nakatatawang kuwento buhat sa panitikang-bayan sa Pilipinas.

Listahan 2006

2006-01-31T00:51:00.000-08:00

1. Kaltasan ang sarili ng mga 40 pounds.
2. Tapusin ang aking Ph.D. (Para matapos lang.) Sisimulan ko sa paghahanda ng aking proposal.
3. Makapagsimulang mag-gym (cardio lamang), pagkatapos ng aking stress test.
4. Makapagbasa ng apat na Japanese novels, bago ako magsimulang magturo sa June 2006.
5. Maging habit na ang walking, ang paglalakad sa mga malalapit na lugar (mula apartment papuntang bank, library, college, shopping center).
6. Maisubmit sa UP Press ang aking critical essay manuscript.
7. Matuto ng iba't ibang paraan sa paghahanda ng fruit shake sa blender.
8. Matutong magluto ng sinigang na tanguinge sa miso. (Sarap!)
9. Maghanap ng illustrator sa ibang kuwentong pambata ko na ready na for publication (tatlo iyon).
10. Bumisita sa bahay sa Antipolo para makipag-bonding sa kapatid at magulang; para kumain ng mga prutas; para magpaluto ng ginataang papaya o kalabasa; para magpaluto ng inihaw na tilapia at pusit.
11. Get-together sa mga kaibigan; habang para kaming mga kambing na kumain ng gulay at prutas.
12. Magpapayat. Magpapayat. Magpapayat.
13. Ayusin ang schedule ng sarili. Iwasan ang matulog sa tanghali. Maging busy.
14. Magbasa ng mga librong masarap basahin.
15. Magtapon ng mga bagay na dapat itapon.
16. Makapaglakbay sa Cordillera region sa summer (puwedeng Sagada, Banaue, o Baguio).
17. Sumulat ng tatlong kuwento para sa sariling katuparan ng sining.
18. Makipagkita kay Ma'am Gaying at magsimula ng mga bagong proyekto.
19. Matutong mamalengke sa totoong palengke (Farmer's Market ng mga isda at seafoods).
20. Magbirthday sa bahay ng aking magulang.

Ukol sa "Bago"

2006-01-31T00:40:00.000-08:00

Kagabi, pinagtiyagaan kong makipanuod ng "Walk The Line." Sabi ng Golden Globes, maganda raw ang pelikulang ito; kaya nga nanalo ng iba't ibang parangal. Pero habang nanunuod, hindi ko maalis sa isip na walang bago sa pinapanuod ko. Napanuod ko na ang ganitong pelikula--tungkol sa isang mang-aawit na nagumon sa droga sa pag-angat ng kaniyang kasikatan, na sa bandang huli'y magiging hadlang sa kaniyang lalong pag-unlad.

Walang bago sa pelikulang pinapanuod ko. Nagbago lang ng mga pangalan, ng lunan, ng panahon. Parang kuwento ni Ray Charles. Parang nagsayang lang ako ng panahon. Gusto ko'ng makapanuod, makabasa ng mga bago.

Para umakma sa puso kong bago, sa buhay kong binabago.

"Homeless Bird" ni Gloria Whelan

2006-01-29T00:26:00.000-08:00

Ito ang kauna-unahang aklat na nabasa ko sa aking tinatawag na ikalawang buhay. Nahanap ko ang sariling kopya, matapos nang matagal-tagal na pagtitimpi na huwag bumili ng bago't sariling kopya sa Fully-Booked. Ito ang isa sa mga aklat na nararapat lang bilhin sa mga Booksale. Sa ika-19 ng Enero, matapos maglibot-libot sa Booksale sa Robinson's Ermita, ilang oras bago ang aking atake sa puso, nakita ko ang aklat na ito. Kasama pa ng isang pamagat na isinulat ni Eva Ibbottson, ang Which Witch.

Tulad ng aking suspetsa, may mga bahagi sa nobelang ito na lantarang inabuso ang mga kultural na detalye--ang mga tradisyon sa pagpapakasal, ang mga gawaing domestiko, ang kalikasan, ang materyal na kultura tulad ng paghahabi. Narito rin ang pagtalakay sa relihiyon ng India--ang Jainism at Hinduism; ang paraan ng pag-cremate ng tao; at ang pananalig sa kanilang mapagpalang ilog ng Ganghes. Masyado yatang marahas ang terminong inabuso. Pero sa pagbabasa, napansin kong kinasangkapan ang nobelistang si Whelan ang mga deskripsiyon para mapanatili ang interes ng mga mambabasa sa kanilang binabasa. Hindi naman ako nasuya sa mga bahaging ito, dahil ako ma'y mahilig sa mga detalyeng antropolohikal. Ang ikinakatakot ko'y baka maging labis na teknikal ito sa mga batang mambabasa.

Walang bago sa nobelang ito. Isang batang babae na naitulak sa arranged marriage sa kanilang bansa sa India. Ang isang tanong ko sa aklat, "Ano'ng panahon ang ginaganapan ng kuwento?" Lumalabas na walang proteksiyon ang mga batang babae sa India; bibihira ang nakakapag-aaral, at naituturing na kasangkapang pang-ekonomiya lamang. Sa ganitong kapalaran ni Koly, nasabak siya sa sari-sari pang mga problema--pagiging biyuda, pag-abandona ng pamilya, kahirapan, karahasan ng lungsod, pagkakaharap sa prostitusyon, child labor, kawalan ng tahanan. Muli, isa na naman itong problem novel--bagay na sagana ang young adult/ young people's litarature.

Medyo nalungkot ako. Ito pa naman ang una sa aking nabasa, pagkaraan kong gumaling sa aking sakit. Wala akong bagong nakuha sa aklat. Gusto ko ng bagong mababasa sa YA novel.